Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik, bu üç şirket türünün kurulmasından faaliyete başlamasına, ortaklık yapısındaki değişikliklerden şube açılışına kadar geniş bir alanı izne bağlar. Sektöre girmeyi planlayan yatırımcı açısından en kritik konu, hangi adımın hangi izne tabi olduğunun baştan haritalanmasıdır.
Kuruluş İzni ile Faaliyet İzni Ayrı Aşamalardır
Şirketin ticaret siciline tescil edilmesi, faaliyete başlayabileceği anlamına gelmez. Kuruluş izni alındıktan sonra sermayenin ödenmesi, teşkilat yapısının kurulması, iç sistemlerin oluşturulması ve bilgi işlem altyapısının hazır hale getirilmesi beklenir; faaliyet izni bu şartların tamamlanmasıyla verilir. Uygulamada en sık yapılan planlama hatası, kuruluş iznini müşteri sözleşmesi imzalamak için yeterli saymaktır.
Kurucu ve Ortaklarda Aranan Nitelikler
- Mali güç: sermayenin kaynağının serbestçe tasarruf edilebilir nitelikte olduğunun gösterilmesi.
- İtibar ve dürüstlük: belirli suçlardan hüküm bulunmaması ve tasfiye edilmiş finansal kuruluşlarda nitelikli pay sahipliği geçmişinin sorgulanması.
- Şeffaflık: tüzel kişi ortaklarda nihai gerçek kişi kontrolünün ortaya konması.
- Yöneticiler için mesleki tecrübe ve öğrenim koşulları.
Pay Devrinin Gözden Kaçan Yönü
Nitelikli paya ulaşan veya belirli eşikleri aşan devirler izne tabidir. İzin alınmadan yapılan devir, pay defterine işlenmesine rağmen ortaklık haklarının kullanımı bakımından sonuç doğurmayabilir. Aynı şekilde, dolaylı pay sahipliğindeki değişiklikler de kapsamda olduğundan, yurt dışındaki üst holding yapısında yapılan bir hisse hareketinin Türkiye ayağını tetiklediği gözden kaçırılmamalıdır.
Faaliyet Sürecinde İzlenmesi Gereken Başlıklar
- Sözleşmelerin yönetmeliğin öngördüğü şekil şartlarına uygun düzenlenmesi ve tescil gereken hallerin takibi.
- Ana sözleşme değişikliği, unvan değişikliği ve şube açılışında önceden izin alınması.
- Bağımsız denetim ve raporlama yükümlülüklerinin takvime bağlanması.
- İç kontrol ve risk yönetimi birimlerinin fiilen işletilmesi; kâğıt üstünde kalan yapı denetimde eleştiri konusudur.
İzinsiz Faaliyetin Sonucu
İzin almadan bu alanlarda faaliyet gösterilmesi, idari yaptırımın ötesinde cezai sorumluluk doğurabilecek bir durumdur. Özellikle faktoring benzeri işlemlerin ticari alacak devri görüntüsü altında sürdürülmesi, sonradan yapılan incelemelerde kapsam içinde değerlendirilebilmektedir. İşin ekonomik özünün, sözleşmenin başlığından daha belirleyici olduğu unutulmamalıdır.
Bu metin genel çerçeve sunar. Kuruluş, pay devri veya yapılandırma planlanıyorsa, işlem öncesinde finansal düzenlemeler alanında çalışan bir hukukçuyla değerlendirme yapılması önerilir.