Tabiat varlıkları, doğal sit alanları ve özel çevre koruma bölgelerinde bulunan, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin idaresine ilişkin yönetmelik; kıyı, orman dışı hazine arazisi ve benzeri alanlarda kullanım izni, kiralama ve tahsis işlemlerinin çerçevesini çizer. Bu alanların ortak özelliği özel mülkiyete konu olmamaları; kişilere tanınan hak, mülkiyet değil sınırlı ve süreli bir kullanma yetkisidir.
Kullanım Hakkı ile Mülkiyet Arasındaki Fark
Uygulamadaki yanılgıların büyük kısmı bu ayrımdan doğar. Kiralama veya kullanma izni, süresi dolduğunda yenilenmezse kullanıcı taşınmazı boşaltmakla yükümlüdür; üzerine yapılan tesisler için otomatik bir hak doğmaz. Sözleşmede yapı ve muhdesatın akıbetine ilişkin hüküm bulunup bulunmadığı, uyuşmazlık çıktığında ilk bakılan noktadır.
İzin Sürecinde Belirleyici Unsurlar
- Alanın statüsü: doğal sit derecesi ya da özel çevre koruma bölgesi olması, izin verecek makamı ve izin verilebilecek faaliyet türünü değiştirir.
- Koruma amaçlı imar planı: plan bulunmayan ya da plana aykırı taleplerde izin verilmesi güçtür.
- Faaliyetin niteliği: geçici kullanım ile kalıcı yapı içeren kullanım farklı rejime tabidir.
- 2863 sayılı Kanun kapsamındaki kurul görüşünün alınmış olması.
Ecrimisil: En Sık Karşılaşılan Uyuşmazlık
İzinsiz kullanım tespit edildiğinde idare, geçmişe dönük olarak ecrimisil (işgal tazminatı) talep eder ve ecrimisil ihbarnamesi tebliğ edilir. Burada iki ayrı tartışma vardır: kullanımın gerçekten olup olmadığı ve bedelin hesaplanma yöntemi. Tespit tutanağının hangi tarihte, hangi yöntemle düzenlendiği, ölçüm ve kroki bulunup bulunmadığı savunmanın omurgasını oluşturur.
İhbarnameyle Karşılaşınca Atılacak Adımlar
- Tebliğ tarihini kayda geçirin; ihbarnamede gösterilen düzeltme talebi ve dava yoluna ilişkin açıklamaları dikkatle okuyun.
- İdareye başvurarak tespit tutanağı, kroki ve hesaplama cetvelinin örneğini isteyin.
- İşgal edildiği iddia edilen alanın gerçek yüzölçümünü ve kullanım süresini belgelerle karşılaştırın.
- Aynı yer için daha önce verilmiş izin, kira sözleşmesi veya tahsis varsa dosyaya ekleyin.
- Süre kaçırmamak için, itiraz ve dava yollarını birbirine karıştırmadan yürütün.
Kiralama İlişkisinin Sona Ermesi
Sözleşmeye aykırılık, bedelin ödenmemesi veya koruma amacına aykırı kullanım hâllerinde idare sözleşmeyi feshedebilir. Fesih işlemi idari nitelikte olduğundan denetimi idari yargıda yapılır; buna karşılık taşınmazın tahliyesine yönelik uygulamalar ayrı bir süreç izler. Hangi işleme karşı hangi mercie gidileceğinin baştan belirlenmesi, hak kaybını önleyen en pratik tedbirdir.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek içindir; alanın statüsü ve sözleşme içeriği dosyadan dosyaya değiştiğinden, somut bir izin reddi veya ecrimisil işleminde belgeler üzerinden ayrıca inceleme yapılması gerekir.