Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı Yayın Yönetmeliği, kurumun bastığı kitap, dergi, katalog ve dijital yayınların hangi usulle üretileceğini, yayın kurulunun nasıl çalışacağını ve telif işlemlerinin nasıl yürütüleceğini düzenler. Kalkınma iş birliği alanında çalışan bir kurumun yayınları çok dilli ve çok ortaklı olduğundan, hak zinciri burada özellikle kırılgandır.
Yayın kurulu kararının hukuki değeri
Bir metnin yayımlanmasına ilişkin karar, kurum içi bir idari işlem niteliğindedir. Kararın gerekçesi ve hakem değerlendirmeleri dosyada saklanmalıdır. Reddedilen bir eser sahibinin itirazı gündeme geldiğinde, değerlendirmenin nesnel ölçütlere dayandığını gösterebilmek kurumu korur.
Telif sözleşmesinde açık yazılması gereken hususlar
- Kapsam: basılı baskı yanında elektronik yayın, sesli kitap ve çevrim içi erişim ayrıca sayılmalıdır; sayılmayan kullanım biçimi izin kapsamında sayılmaz.
- Süre ve dil: hangi dillerde ve ne kadar süreyle kullanılacağı belirtilmelidir.
- Baskı adedi ve yeni baskı: ek baskıda yeni izin gerekip gerekmediği yazılmalıdır.
- Ücretsiz dağıtım: kurumsal yayınların bedelsiz dağıtımı da bir kullanım biçimidir ve sözleşmede yer almalıdır.
Çeviri ve uyarlama zinciri
Çeviri, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu bakımından işlenme eserdir. Çevirmenin kendi hakkı doğarken, asıl eser sahibinin izni de ayrıca gereklidir. Yurt dışı ortaklarla yürütülen projelerde en sık yapılan hata, yalnızca çevirmenle sözleşme imzalanıp asıl eser sahibinin izninin ihmal edilmesidir. Yabancı bir yayınevinden alınan iznin hangi ülke hukukuna tabi olduğu ve uyuşmazlıkta hangi mahkemenin yetkili olacağı sözleşmede açıkça gösterilmelidir.
Fotoğraf, harita ve arşiv materyali
- Saha çalışmalarında çekilen fotoğraflarda tanınabilir kişiler varsa, görüntüsünün yayımlanmasına ilişkin ayrı izin alınmalıdır.
- Serbest fotoğrafçılardan alınan görsellerde kullanım lisansının ticari olmayan kurumsal yayını kapsayıp kapsamadığı kontrol edilmelidir.
- Arşiv belgelerinin yayımında, belgeyi elinde tutan kurumun kullanım şartlarına uyulmalıdır.
- Her görselin kaynak, izin tarihi ve kapsam bilgisi tek bir izin tablosunda tutulmalıdır; bu tablo sonraki baskılarda en çok zaman kazandıran belgedir.
İhlal iddiası geldiğinde
Bir yayına ilişkin telif ihlali bildirimi ulaştığında, dağıtımın durdurulup durdurulmayacağı hızlıca değerlendirilmelidir. Dijital nüshanın erişime kapatılması bazen zararı sınırlarken, ihlalin kabulü anlamına gelecek beyanlardan kaçınılması gerekir. Uyuşmazlıklar fikrî haklar alanında uzmanlaşmış mahkemelerde görülür.
Buradaki başlıklar genel çerçeve sunar; her yayın projesinin ortakları ve materyal kaynakları farklı olduğundan, sözleşme metinlerinin baskı öncesinde ayrıca incelenmesi uygun olur.