Üstün yetenekli çocuklara yönelik uygulama ve araştırma merkezleri tanılama, eğitim programı ve izleme faaliyetleri yürütür. Bu faaliyetlerin muhatabı çocuk olduğu için, merkez yönetmeliğinin çizdiği idari çerçevenin yanında çocuk hukuku, veri koruma ve sözleşme hukuku aynı anda devreye girer. Süreç doğru kurgulanmadığında ortaya çıkan sorun, çoğunlukla bir eğitim tartışması değil rıza ve gizlilik tartışması olur.
Kimin rızası, hangi kapsamda?
Küçüklerin katıldığı programlarda velayet hakkı sahiplerinin bilgilendirilmesi ve onayının alınması esastır. Ortak velayet ya da boşanma sonrası uyuşmazlık bulunan hâllerde tek ebeveynin imzasıyla yetinilmesi ileride itiraza açık bir zemin yaratır. Rıza metni; katılımın konusu, süresi, yapılacak ölçme araçları ve sonuçların kimlerle paylaşılacağı bakımından ayrı ayrı açık olmalıdır. Genel ve sınırsız ifadelerle alınan onaylar, kapsamı belirsiz olduğu için koruma sağlamaz.
Kişisel veri boyutu
- Tanılama sonuçları ve gelişim raporları çocuğa ait hassas nitelikte bilgi barındırabilir; erişim yetkisi sınırlı tutulmalıdır.
- 6698 sayılı Kanun kapsamında saklama süresi belirlenmeli, süre dolduğunda imha politikası uygulanmalıdır.
- Ders ve etkinliklerde görüntü ya da ses kaydı alınacaksa bunun için ayrı bir onay gerekir; eğitim onayı kayıt onayını kapsamaz.
- Bilimsel yayında kullanılacak veriler kimliksizleştirilmeli, küçük gruplarda dolaylı teşhis riski gözetilmelidir.
Sonuçların paylaşımında ölçü
Tanılama sonucunun okula, rehberlik birimine veya üçüncü kişilere iletilmesi ancak velinin bilgisi ve onayı çerçevesinde yapılmalıdır. Sonuçların çocuğu etiketleyecek biçimde aktarılması, hem çocuğun üstün yararına aykırılık hem kişilik haklarına müdahale iddiası doğurabilir. Rapor dilinin ölçüm aracının sınırlarını da belirtmesi bu riski azaltır.
Katılım sözleşmesinde netleştirilecek maddeler
- Program içeriği, ders saati ve devam koşulları
- Ücret alınıyorsa iade ve ayrılma şartları
- Programın iptali veya değiştirilmesi hâlinde uygulanacak usul
- Uygulayıcıların nitelikleri ve gözetim sorumluluğu
- Kaza ve sağlık durumlarında izlenecek prosedür ile acil iletişim bilgisi
Uyuşmazlık çıkarsa
Merkezin idari nitelikteki işlemlerine karşı önce kurum içi itiraz yolu izlenir. Kişilik haklarının ihlali veya veri güvenliği eksikliği iddiaları ise ayrı bir yolla, ilgili kuruma yapılacak şikâyet ve gerekiyorsa yargı başvurusu ile ileri sürülür. Her hâlde başvuruya konu belgelerin tarihli birer nüshasının saklanması belirleyicidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Çocuğun katıldığı programlarda imzalanan onam ve sözleşme metinlerini, imzadan önce dikkatle okumanız ve tereddüt hâlinde hukuki destek almanız önerilir.