Fener Rüzgâr Enerji Santralinin yapımı amacıyla Sinop ilindeki bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin 1933 sayılı Karar kapsamındaki maliklerin karşılaştığı asıl mücadele alanı, çoğu zaman kamulaştırmanın kendisi değil, ödenecek bedelin miktarıdır. Bu rehber, bedelin belirlendiği aşamada dosyanın nasıl güçlendirileceğine odaklanır.
Bedel Nasıl Oluşur?
Kamulaştırma bedeli, taşınmazın niteliğine göre farklı yöntemlerle hesaplanır. Tarım niteliğindeki arazilerde net gelir esaslı hesaplama, arsa niteliğindeki taşınmazlarda ise emsal satışların karşılaştırılması öne çıkar. Sinop kıyı şeridi ve iç kesimlerinde aynı köyde bile nitelik farkı bulunabildiğinden, taşınmazın hangi kategoride kabul edildiği bedelin en belirleyici unsurudur. Nitelik tespitine yönelik itiraz, rakamsal itirazdan daha etkili sonuç verebilir.
Keşif Öncesi Hazırlık
Keşif, dosyanın kaderini belirleyen tek oturumdur ve tekrarı kolay değildir. Keşif gününe hazırlıksız gidilmesi, sonradan rapora yapılan itirazlarla telafi edilemez.
- Taşınmaz üzerindeki ağaçların tür, yaş ve sayı dökümü önceden çıkarılmalıdır.
- Sulama imkânı, yol bağlantısı ve elektrik altyapısı yerinde gösterilmelidir.
- Ürün deseni ve verim bilgisi için ilgili kurum kayıtları temin edilmelidir.
- Yakın çevredeki satışlara ilişkin resmî kayıtlar emsal olarak sunulmalıdır.
Bilirkişi Raporuna İtirazın Somut Dili
Rapora karşı yapılan itirazın sonuç doğurması için soyut beğenmeme ifadelerinden kaçınılmalıdır. Etkili itiraz, raporun hangi verisinin hangi belgeyle çeliştiğini gösterir: yanlış kabul edilen nitelik, eksik sayılan ağaç, dikkate alınmayan emsal, hatalı uygulanan kapitalizasyon oranı gibi. Rapordaki her kalem ayrı ayrı ele alındığında, ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi talebi karşılık bulur.
Artık Alanda Değer Kaybı
Kamulaştırma parselin tamamını kapsamıyorsa, geriye kalan kısımda oluşan değer kaybı ayrıca gündeme gelir. Türbin ve enerji nakil hattı güzergâhlarında artık alanın şeklinin bozulması, yola bağlantısının kesilmesi veya tarımsal kullanımın ekonomik olmaktan çıkması söz konusu olabilir. Bu kayıp talep edilmediğinde kendiliğinden hesaplanmayabilir; dolayısıyla beyanlarda açıkça ileri sürülmelidir.
Bedelin Yatırılması ve Sonrası
Belirlenen bedelin bankaya yatırılmış olması, malikin itiraz hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte tahsil sırasında ihtirazi kayıt konulması, ileride yapılacak tartışmalarda dosyanın seyrini kolaylaştırır. Bedelin ödendiği tarih, faiz hesabı bakımından da ayrıca önem taşır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve her taşınmaza doğrudan uygulanamaz. Bedel tespiti dosyaları teknik veriye dayandığından, keşif öncesinde hukuki ve teknik hazırlığın birlikte yürütülmesi maliklerin lehine olur.