Genel sağlık sigortası kapsamında prim yükümlülüğünün belirlenmesi, kişinin hane içindeki gelir düzeyinin tespitine dayanır. Gelir tespiti, tescil ve izleme sürecine ilişkin usul ve esasları düzenleyen yönetmelik; başvurunun nereye yapılacağını, hane kavramının nasıl kurulacağını ve tespite nasıl itiraz edileceğini belirler. En ağır sonuç doğuran nokta ise gelir testine hiç başvurulmamasıdır.
Gelir Testine Başvurmamanın Sonucu
Gelir testi yaptırmayan kişi bakımından, gelir düzeyinin en üst basamakta kabul edilmesi yönünde bir uygulama söz konusu olur ve prim borcu buna göre işlemeye başlar. Sonradan yapılan test her zaman geçmişe etkili olmadığından, aylarca birikmiş borcun tamamının silinmesi beklentisi çoğu kez karşılıksız kalır. Bu nedenle sigortalılık statüsündeki değişiklik fark edildiği anda başvuru yapılmalıdır.
Hane Kavramı ve Sık Yapılan Hata
- Gelir tespiti kişinin tek başına değil, aynı adreste yaşayan hane bireylerinin toplam geliri üzerinden yapılır.
- Adres kayıt sistemindeki bilgiler güncel değilse, fiilen birlikte yaşanmayan kişiler hane kapsamına girebilir.
- Boşanma, ayrı yaşama veya öğrenim nedeniyle başka ilde ikamet durumları belgelenmezse gelir yüksek çıkabilir.
- Hane içindeki bir kişinin gelirindeki değişiklik, diğerlerinin prim yükünü de etkileyebilir.
Tespit Sonucuna İtiraz
Gelir tespiti sonucu ilgiliye bildirildikten sonra, belirlenen süre içinde başvurunun yapıldığı birime itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde soyut olarak "gelirim yok" demek yerine; hane bileşiminin yanlış kurulduğu, gelir sayılmaması gereken bir kalemin hesaba katıldığı ya da geliri sona ermiş bir kaynağın hâlâ aktif sayıldığı gibi somut hata gösterilmelidir. İtiraz reddedilirse idari yargı yolu gündeme gelir.
Adım Adım Kontrol
- Adres kayıt sistemindeki bilgilerinizi güncelleyin; hane bileşimi buradan kurulur.
- Gelir testi başvurusunu yetkili sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına yapın.
- Sonuç bildirimini ve tebliğ tarihini saklayın; itiraz süresi bu tarihten işler.
- Statü değişikliklerinde (işten çıkış, evlilik, boşanma, öğrencilik sonu) testi yenileyin.
- Birikmiş borç varsa yapılandırma imkânlarını ayrıca araştırın.
İzleme Aşamasında Değişiklik Bildirimi
Tespit bir kez yapıldıktan sonra süreç donmaz; gelir ve hane durumundaki değişikliklerin bildirilmesi yükümlülüğü devam eder. Bildirilmeyen bir gelir artışının sonradan tespiti, geriye dönük prim farkı doğurabileceğinden, değişiklikler gerçekleştiği tarihte kayda geçirilmelidir.
Anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir; sigortalılık statünüz, hane yapınız ve bildirim tarihleri sonucu doğrudan etkilediğinden, borç bildirimi aldığınızda süreyi kaçırmadan hukuki destek almanız uygun olur.