Adli bilimler alanında kurulan üniversite merkezleri, laboratuvar analizi ve bilimsel görüş üretimini bir araya getirir. İstanbul Bilim Üniversitesi Adli Bilimler Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği de merkezin amacını, organlarını ve faaliyet alanlarını düzenler. Bu merkez tipini diğerlerinden ayıran şey, üretilen çıktının yargılamada delil olarak kullanılabilecek olmasıdır.
Uzman Görüşü ile Bilirkişi Raporu Ayrımı
Merkez tarafından hazırlanan bir metnin hukuki değeri, hangi sıfatla üretildiğine bağlıdır. Mahkemenin görevlendirmesi üzerine hazırlanan rapor ile tarafın kendi talebiyle alınan bilimsel mütalaa, usul hukukunda farklı yer tutar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu bu iki kurumu ayrı düzenler. Taraf talebiyle alınan mütalaa mahkemeyi bağlamaz; buna karşılık dosyaya sunulabilir ve değerlendirilir.
Raporun Reddedilmesine Yol Açan Kusurlar
- Kullanılan yöntemin raporda açıkça belirtilmemesi.
- İncelenen materyalin nasıl, kimden ve ne zaman teslim alındığının gösterilmemesi.
- Sonuç bölümünün, verinin desteklediğinden daha kesin bir dille yazılması.
- Raporu hazırlayan kişinin uzmanlık alanının konuyla örtüşmemesi.
- Hukuki nitelendirme yapılması; bu, hâkimin işidir ve raporu tartışmalı hâle getirir.
Materyal Zinciri
- Teslim tutanağı düzenleyin; teslim eden ve alan kişiyi, tarihi ve saati yazın.
- Numunenin saklama koşullarını ve saklama yerini kayıt altına alın.
- Analiz sırasında yapılan her işlemi ayrı kayıtla belgeleyin.
- Artan materyalin akıbetini (iade, imha, saklama) tutanağa bağlayın.
Zincirin bir halkasındaki boşluk, teknik olarak doğru bir analizin dahi delil değerini zayıflatır.
Kişisel Veri ve Gizlilik
Adli bilimler faaliyetinde işlenen veriler çoğunlukla sağlık ve biyometrik veri niteliğindedir. 6698 sayılı Kanun bu verileri özel nitelikli sayar ve daha sıkı bir koruma öngörür. Erişim yetkilerinin sınırlanması, saklama süresinin belirlenmesi ve raporun yalnızca ilgili merciye iletilmesi asgari önlemlerdir. Devam eden bir soruşturma söz konusuysa gizlilik yükümlülüğü ayrıca değerlendirilmelidir.
Merkez Yönetimi Bakımından
Talep kabulünün yönetim kurulu kararına bağlanması, ücretlendirmenin belirli bir tarifeye dayandırılması ve raporu imzalayacak akademisyenin yazılı görevlendirilmesi; hem kurumsal sorumluluğu düzenler hem de sonradan çıkan itirazlara karşı koruma sağlar.
Bu metin genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır; devam eden bir dosyada rapora itiraz veya mütalaa sunumu düşünülüyorsa, dosya kapsamıyla birlikte hukuki değerlendirme alınmalıdır.