Üniversite bünyesindeki kuluçka merkezleri, erken aşama girişimlere mekan, mentorluk ve bazen kaynak sağlar. Bu ilişkinin hukuki çerçevesi, merkezin kuruluş yönetmeliğinden çok girişimci ile merkez arasında imzalanan sözleşmede şekillenir. Uyuşmazlıkların neredeyse tamamı fikri hak ve pay oranı maddelerinden doğar.
Merkezin Konumu
Merkez, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde kurulur; müdür ve yönetim kurulu eliyle yönetilir. Yönetmelik kabul ölçütlerini ve programa alınma usulünü genel çerçevede belirler; başvurunun reddi halinde gerekçenin yazılı istenmesi ilgilinin hakkıdır.
Kuluçka Sözleşmesinde Kritik Maddeler
- Programa kabul karşılığında pay devri öngörülüyorsa, oran ve devir zamanı
- Program süresince üretilen fikri hakların kime ait olacağı
- Üniversite altyapısı kullanılarak yapılan geliştirmelerin durumu
- Programdan ayrılma halinde tarafların yükümlülükleri
- Gizlilik ve rekabet etmeme kayıtlarının süresi ve kapsamı
Fikri Hak Ayrımı
Girişimcinin programa girmeden önce sahip olduğu haklar ile program içinde üretilen haklar birbirinden ayrılmalıdır. Bu ayrım sözleşmede yapılmazsa, sonradan patent veya yazılım hakkı üzerinde ortak mülkiyet iddiası ortaya çıkar. Programa girerken mevcut varlıkların envanterinin ekli listeyle sabitlenmesi en pratik korumadır.
Öğrenci ve Akademisyen Katılımı
- Akademik personelin girişimde görev alması, üniversitedeki görev yükümlülükleriyle çatışmamalıdır.
- Öğrencilerin katkısı karşılığında hak sahipliği önceden yazılı düzenlenmelidir.
- Tez kapsamındaki çalışmaların ticarileştirilmesi için ayrı izin gerekebilir.
- Çıkar çatışması beyanı dosyada saklanmalıdır.
Uyuşmazlık Çıkarsa
Pay devri, hak sahipliği ve sözleşmeye aykırılık iddiaları özel hukuk uyuşmazlığıdır ve ticari nitelikte olması halinde ticaret mahkemelerinde görülür. Buna karşılık, merkeze kabul veya çıkarma yönündeki üniversite işlemleri idari nitelik taşıyabilir. Yolun doğru seçilmesi için önce işlemin kaynağına bakılmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır; imzalanacak bir kuluçka sözleşmesi veya çıkmış bir hak uyuşmazlığı için sözleşme metninin ayrıntılı incelenmesi gerekir.