6360 sayılı Kanunla büyükşehir sınırları genişletildiğinde, köy tüzel kişiliklerine ait taşınmazlar belediyelere devredilmişti. Bu devredilen arazilerin 5543 sayılı İskân Kanunu amaçlarıyla kullanılmasına ilişkin tebliğ, hak sahipliği iddiaları bakımından günümüzde de tartışma doğurmaya devam etmektedir. Konu, idare hukuku ile taşınmaz hukukunun kesiştiği bir alandır.
Devrin Hukuki Niteliği
Köy tüzel kişiliğinin kaldırılmasıyla gerçekleşen devir, kanundan doğan bir külli intikaldir; ayrı bir devir sözleşmesine ihtiyaç göstermez. Ancak devrin tapu siciline yansıması ayrı bir işlemdir ve bu tescil işlemi, hak sahibi olduğunu iddia eden kişiler bakımından dava konusu edilebilecek bir idari işlem doğurur.
İskân Amaçlı Kullanımda Hak Sahipliği
İskân mevzuatı çerçevesinde arazi tahsisinden yararlanabilmek, kanunda sayılan hak sahipliği şartlarının varlığına bağlıdır. Uygulamada uyuşmazlıklar ağırlıkla şu noktalarda toplanır:
- Başvurucunun ilgili köyde ikamet ve fiilî tarımsal faaliyet şartını taşıyıp taşımadığı
- Taşınmazın devir tarihindeki niteliğinin (mera, hazine, köy tüzel kişiliği mülkü) doğru tespit edilip edilmediği
- Tahsis komisyonu kararının gerekçeli olup olmadığı
- Aynı taşınmaz üzerinde önceki bir tahsis veya zilyetlik iddiasının bulunup bulunmadığı
Delil Toplama: Kadastro Dosyası Merkezdedir
Bu tür dosyalarda en güçlü deliller idarenin kendi kayıtlarındadır. Kadastro tutanakları, köy sınır krokileri, muhtarlık kayıtları, tarımsal destekleme başvuruları ve tarihli hava fotoğrafları birlikte değerlendirildiğinde fiilî kullanım geçmişi ortaya konabilir. Tanık beyanı bu belgelerle desteklenmediğinde tek başına yeterli görülmeyebilir.
Hangi Mahkeme, Hangi Süre?
Tahsis talebinin reddi veya komisyon kararı gibi idari işlemlere karşı idare mahkemesinde iptal davası; tapu kaydının düzeltilmesi, tescil veya el atmanın önlenmesi talepleri bakımından ise asliye hukuk mahkemesinde dava söz konusu olur. Yanlış yargı kolu seçimi, görevsizlikle sonuçlanır ve bu arada idari dava süresi dolabilir. Talebin gerçek amacı — bir idari işlemin iptali mi, yoksa mülkiyetin tespiti mi — dava açılmadan önce netleştirilmelidir.
Süre Riskine Karşı
İdareye yapılan başvuruya cevap verilmemesi halinde zımni ret ve buna bağlı dava süresi işlemeye başlar. Başvuru tarihinin kayıtlı biçimde belgelenmesi (kayıtlı posta, KEP veya evrak kayıt numarası), sürenin başlangıcını ispat açısından belirleyicidir.
Bu metin genel yönlendirme amacı taşır; taşınmazın niteliği ve tapu kaydının durumu dosyadan dosyaya değiştiğinden, belge örnekleri üzerinden ayrıca inceleme yapılması gerekir.