Şehircilik alanında çalışan üniversite merkezleri, imar planlarının şehircilik ilkelerine uygunluğu tartışmasında sıklıkla teknik görüş kaynağı olur. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Şehircilik Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, böyle bir merkezin kuruluş amacını ve organlarını düzenleyen bir üniversite metnidir. Aşağıda bu görüşlerin planlama hukukundaki yeri incelenmiştir.
Planlama Denetiminde Ölçüt Nedir?
İmar planlarının hukuka uygunluğu denetlenirken; kamu yararı, planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kademeli birliktelik ilkesi bir arada aranır. Alt ölçekli bir planın üst ölçekli plana aykırı olması tek başına iptal sebebi oluşturabilir. Üniversite merkezinin hazırladığı bilimsel değerlendirme, bu ölçütlerin somut olayda karşılanıp karşılanmadığını göstermek bakımından güçlü bir argüman kaynağı olur; ancak mahkemeyi bağlamaz.
Askı Süresi: En Çok Hak Kaybettiren Aşama
İmar planları, ilan (askı) yoluyla duyurulur. Askı süresi içinde itiraz edilmesi, sonraki dava sürecini biçimlendirir. Uygulamada en sık görülen hatalar şunlardır:
- Askı ilanının takip edilmemesi ve süre geçtikten sonra öğrenilmesi
- İtirazın belediyeye değil yanlış birime verilmesi
- İtiraz dilekçesinde somut plan notuna ve parsele atıf yapılmaması
- İtiraza verilen cevabın beklenmesi sırasında dava süresinin kaçırıldığının fark edilmemesi
İtiraz süresi ile dava süresi ayrı kavramlardır; itirazın reddi üzerine dava açma süresi yeniden işlemeye başlar. Bu ilişkinin doğru kurulması, dosyanın esasa girip girmeyeceğini belirler.
Menfaat İhlali ve Dava Ehliyeti
Plan iptali davalarında davacının, plan alanıyla güncel ve kişisel bir bağının bulunması aranır. Parsel maliki olmak en açık hâldir; komşu parsel maliki, bölgede oturan kişi ya da amacı doğrultusunda hareket eden meslek örgütleri bakımından ise menfaat bağının somut olarak açıklanması gerekir. Dilekçede bu bağın gerekçelendirilmemesi, ehliyet yönünden ret riskini doğurur.
Koruma Alanları ve Ek Süreçler
Sit alanı, tescilli yapı veya koruma amaçlı imar planı söz konusuysa, sürece koruma kurulu kararları da eklenir. Bu durumda hem plan hem kurul kararı ayrı ayrı dava konusu edilebilir; hangisinin asıl uyuşmazlık kaynağı olduğunun baştan belirlenmesi gerekir.
Dava Öncesi Hazırlık Sırası
- Plan paftası, plan notları ve plan açıklama raporunun onaylı suretini temin edin.
- Üst ölçekli plan hükümleriyle karşılaştırma tablosu hazırlayın.
- Askı tarihlerini gösteren tutanağı isteyin.
- Yürütmenin durdurulması talebinizi somut ve telafisi güç zarara dayandırın.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveye ilişkindir. İmar uyuşmazlıkları parsel bazında farklılaşır; kendi taşınmazınıza ilişkin bir planda işlem yapmadan önce belgelerin idare hukuku alanında çalışan bir hukukçu tarafından incelenmesini sağlamanız uygun olur.