Diaspora çalışmaları alanında kurulan bir araştırma merkezi, doğası gereği yurt dışıyla bağlantılı veri toplar, yabancı kurumlarla temas kurar ve çok uluslu projelerde yer alır. Merkezin kuruluş yönetmeliği iç organizasyonu düzenler; ancak faaliyetin sınır ötesi boyutu, yönetmeliğin dışında kalan başka kuralları da devreye sokar. Bu yazı, merkez yönetmeliğinin çerçevesi ile uluslararası iş birliğinin gerektirdiği ek dikkat noktalarını birlikte ele alıyor.
Merkez Adına Kim Taahhüt Altına Girebilir?
Araştırma merkezleri üniversitenin bir birimidir ve bağımsız tüzel kişilikleri yoktur. Bu nedenle yabancı bir üniversite ya da vakıfla imzalanacak protokolde taraf, merkez değil üniversitedir. Protokolün merkez müdürü tarafından imzalanabilmesi, ancak usulüne uygun bir yetkilendirmeye dayanır. Yetkisiz imzalanan bir iş birliği metni, karşı taraf nezdinde ciddi bir güven sorununa ve kurum içinde sorumluluk tartışmasına yol açar.
Sınır Ötesi Veri Aktarımının Ayrı Rejimi
Diaspora araştırmalarında görüşme kayıtları, demografik bilgiler ve kimi zaman hassas nitelikte veriler işlenir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, verinin yurt dışına aktarılmasını ülke içi işlemeden farklı ve daha sıkı koşullara bağlar. Ortak projelerde verinin nerede saklanacağı ve hangi tarafın veri sorumlusu sayılacağı, proje başlamadan yazılı olarak belirlenmelidir. Bulut hizmeti kullanımının da bir aktarım anlamına gelebileceği çoğu zaman gözden kaçar.
Proje Fonları ve Denetim
- Uluslararası fon kaynakları kendi raporlama ve denetim kurallarını getirir; bunlar üniversite mevzuatının yerine geçmez, ona eklenir.
- Harcamaların üniversitenin mali usullerine uygun yapılması, fon kurallarına uygunlukla aynı anda sağlanmalıdır.
- Telif ve yayın hakkının kime ait olacağı, protokolde açıkça düzenlenmezse sonradan çözülmesi güç bir uyuşmazlık doğar.
Araştırma Etiği ile Kurumsal Onay Ayrımı
Etik kurul onayı bilimsel yöntemin uygunluğunu değerlendirir. Buna karşılık iş birliği protokolünün kurumsal onayı, mali ve hukuki yükümlülükleri kapsar. Bir proje etik kuruldan geçmiş olsa da, protokol onayı alınmadan yürütülmesi kurum içi usulsüzlük olarak değerlendirilebilir. İki onayı da ayrı ayrı takip etmek gerekir.
Proje Öncesi Kontrol Sırası
- Protokolü kimin imzalayacağını ve yetki dayanağını yazılı olarak netleştirin.
- Veri akış şemasını çıkarın: hangi veri, hangi ülkede, ne kadar süreyle saklanacak?
- Katılımcı rıza ve aydınlatma metinlerini kullanılacak dillerde hazırlayın.
- Yayın, telif ve atıf kurallarını protokole ayrı madde olarak yazın.
Bu değerlendirme genel bir yol haritası sunar. Uluslararası iş birliklerinde koşullar projeden projeye önemli ölçüde değiştiğinden, sözleşme metninin imzadan önce hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.