2151 sayılı Karar, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı hakkındaki düzenlemede değişiklik yapmaktadır. Konu, ilişkili kişiler arasındaki mal ve hizmet alım satımının, emsallere uygun bedelden yapılıp yapılmadığının denetlenmesine dayanır. Uygulamada mükellefleri zorlayan asıl mesele, işlemin ticari gerekçesini zamanında ve belgeyle ortaya koyabilmektir.
Temel Kavram: Emsallere Uygunluk
Emsallere uygunluk ilkesi, ilişkili kişiyle yapılan bir işlemin, aynı koşullarda bağımsız bir üçüncü kişiyle yapılsaydı hangi bedelle gerçekleşeceğinin araştırılmasını gerektirir. Bedel bu düzeyden saptığında ve kazanç bu yolla ilişkili kişiye aktarıldığında, ilgili tutar kâr dağıtımı gibi değerlendirilebilir. Bu nitelendirme, hem kurum kazancını hem de kâr dağıtımına bağlı yükümlülükleri etkiler.
İlişkili Kişi Kavramının Kapsamı Sanılandan Geniştir
- Ortaklar ve ortakların ilgili bulunduğu gerçek kişi ile kurumlar
- Şirketin idaresi, denetimi veya sermayesi bakımından doğrudan ya da dolaylı bağlı olduğu kuruluşlar
- Ortakların eşleri ile üstsoy, altsoy ve belirli derecedeki hısımları
- Yurt dışındaki grup şirketleri ve bunların şubeleri
Yalnızca hisse ortaklığına bakarak kapsam dışı kalındığını varsaymak, incelemede en sık düzeltilen hatadır.
Belgelendirme Yükümlülüğü Neden Kritik?
Transfer fiyatlandırması dosyasının inceleme başladıktan sonra hazırlanması, savunmanın gücünü ciddi biçimde azaltır. Sonradan üretilen fonksiyon analizi ve emsal çalışması, işlem anındaki iradeyi yansıtmadığı gerekçesiyle tartışmaya açılır. Buna karşılık dönem içinde hazırlanmış; fonksiyon, risk ve varlık dağılımını gösteren tutarlı bir dosya, bedelin ticari mantığını açıklamada belirleyici olur.
İnceleme Sürecinde Adım Sırası
- İnceleme konusu işlemlerin ve dönemlerin yazılı olarak netleştirilmesi
- Her işlem için sözleşme, fatura, ödeme akışı ve hizmetin fiilen ifa edildiğini gösteren kayıtların derlenmesi
- Kullanılan yöntemin (karşılaştırılabilir fiyat, maliyet artı, yeniden satış ve benzeri) neden seçildiğinin gerekçelendirilmesi
- Emsal seçiminde kullanılan kriterlerin ve dışlanan emsallerin açıklanması
- Tutanak aşamasında itirazların ayrıntılı biçimde tutanağa geçirilmesi
Uyuşmazlık Aşamasında Seçenekler
Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma yolları ile dava yolu arasındaki tercih, yalnızca tutar üzerinden değil, izleyen dönemlerde aynı işlemin tekrar eleştirilme ihtimali gözetilerek yapılmalıdır. Aynı yapı yıllar boyunca sürdüğü için, bir dönem için verilen kabul sonraki dönemlere de emsal oluşturur. Grup içi işlem yapısının geleceğe dönük olarak yeniden kurgulanması ve peşin fiyatlandırma anlaşması imkânının değerlendirilmesi de bu aşamada gündeme gelir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Transfer fiyatlandırması değerlendirmeleri sektöre, işlem türüne ve grup yapısına göre önemli farklılıklar gösterdiğinden, vergi ve hukuk boyutunun birlikte ele alınması önerilir.