Hakkında "ÇED Olumlu" ya da "ÇED Gerekli Değildir" kararı bulunan bir tesis, üretimini artırmak veya alanını genişletmek istediğinde ilk soru şudur: mevcut karar bu artışı da kapsar mı, yoksa yeni bir çevresel değerlendirme süreci mi gerekir? Kapasite artışı ve genişletme projelerine ilişkin tebliğ, bu sorunun cevabını artışın oranı ve niteliği üzerinden belirler. Yanlış varsayımla yapılan bir kapasite artışı, tesisin faaliyetinin durdurulmasına kadar giden sonuçlar doğurabilir.
Kümülatif Artış Hesabı: En Sık Yapılan Hata
Uygulamadaki en yaygın yanılgı, her artışın ayrı ayrı değerlendirileceği düşüncesidir. Oysa değerlendirme, ilk ÇED kararından bu yana yapılan artışların toplamı üzerinden yapılır. Yıllar içinde küçük adımlarla büyüyen bir tesis, tek başına eşik altında kalan artışlarla toplamda eşiği aşmış olabilir. Bu nedenle kapasite geçmişinin belgeli bir kronolojisi tutulmalıdır.
Genişletme Sayılan Hâller
- Üretim miktarının artırılması
- Proje alanının fiziki olarak büyütülmesi
- Üretim yöntemi veya hammadde değişikliği sonucu çevresel etkinin nitelik değiştirmesi
- Aynı sahada yeni ünite kurulması
Yaptırım Riski ve İdari Süreç
Gerekli çevresel değerlendirme yapılmadan kapasite artışına gidilmesi, Çevre Kanunu kapsamında idari para cezası ve faaliyetin durdurulması sonucunu doğurabilir. Denetim sırasında düzenlenen tutanağa karşı savunma hakkı vardır; ancak savunmanın tutanaktaki teknik tespitle aynı dilde, yani ölçüm ve kapasite verileriyle yapılması gerekir. Ceza tebliğ edildikten sonra ise itiraz ve dava süreleri işlemeye başlar.
Üçüncü Kişilerin İptal Davaları
ÇED kararlarının bir diğer özelliği, yalnızca yatırımcıyı değil çevrede yaşayanları da ilgilendirmesidir. Menfaati etkilenen kişiler ve çevre örgütleri, kararın iptali için idari yargıya başvurabilir. Bu tür davalarda halkın katılımı toplantısının usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ve ÇED raporundaki verilerin güncelliği sıkça tartışma konusu olur.
Süreci Sağlıklı Yürütmek İçin
- Kapasite artışı kararını almadan önce, mevcut ÇED kararınızın kapsamını yazılı olarak teyit ettirin.
- Artış oranını hem tek başına hem kümülatif olarak hesaplayın ve hesabı belgeleyin.
- İzin ve lisans dosyanızı kapasite değişikliğiyle eş zamanlı güncelleyin.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir. Kapasite artışınızın hangi kategoriye gireceği projenizin teknik verilerine bağlı olduğundan, işleme başlamadan önce dosyaya özgü değerlendirme almanız yerinde olur.