Yükseköğretim kurumları bünyesinde faaliyet gösteren uygulama ve araştırma merkezleri, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde çıkarılan yönetmeliklerle kurulur. İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi yönetmeliği, merkezin amacını, faaliyet alanını, yönetim organlarını ve bu organların görev sürelerini belirler. Merkez, tüzel kişiliği bulunmayan ancak üniversite bütçesi ve idari yapısı içinde kendi karar organlarına sahip bir birimdir.
Merkezin Amaç ve Faaliyet Alanı
Bu tür merkezler tipik olarak; insan hakları alanında bilimsel araştırma yapmak, ulusal ve uluslararası düzeyde eğitim ve seminer düzenlemek, alanla ilgili yayın üretmek ve kamu kurumlarıyla iş birliği geliştirmek üzere kurulur. Faaliyet alanı yönetmelikte sayılan konularla sınırlıdır; bu sınırın dışına taşan projeler için ayrıca yetkilendirme gerekir.
Organ Yapısı
- Müdür: Rektör tarafından görevlendirilir, merkezi temsil eder ve faaliyetlerin yürütülmesinden sorumludur.
- Yönetim Kurulu: Merkezin çalışma programını ve bütçe önerisini karara bağlar.
- Danışma Kurulu: Kurulduğu hâllerde, faaliyetlere yön veren istişari görüş üretir.
İşleyişte Karşılaşılan Hukuki Sorunlar
Merkez faaliyetlerinde en sık gündeme gelen konu, araştırma verilerinin işlenmesidir. İnsan hakları alanındaki saha çalışmaları çoğu kez mağdur beyanları, sağlık verileri ya da yargılama süreçlerine ilişkin bilgi içerir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından bu veriler özel nitelikli kategoriye girebilir; bu nedenle aydınlatma metni, açık rıza ve anonimleştirme prosedürlerinin araştırma tasarımına baştan yerleştirilmesi gerekir.
Görevlendirme ve Etik Kurul Uyumu
- Araştırma projesine başlamadan önce üniversite etik kurulu onayını alın; sonradan alınan onay yayım aşamasında sorun yaratır.
- Merkezde görevlendirilen akademik personelin ders yükü ve görev süresi kayıtlarını düzenli tutun.
- Dış kurumlarla yapılan protokollerde fikri mülkiyet ve veri paylaşımı maddelerini açıkça yazın.
- Merkez adına yapılan açıklamalarda temsil yetkisinin müdüre ait olduğuna dikkat edin.
Bu metin merkez yönetmeliklerinin genel yapısını anlatmaktadır. Kendi üniversitenizin yönetmeliğinde organ sayısı, görev süresi ve faaliyet alanı farklılık gösterebileceğinden, uygulamada ilgili yönetmelik metni esas alınmalıdır.