Su altı faaliyetleri, hukuken birden fazla rejimin kesiştiği bir alandır: iş sağlığı ve güvenliği, sportif faaliyet sorumluluğu, kültür varlıklarının korunması ve idari izinler aynı olayda birlikte gündeme gelebilir. Düzce Üniversitesi Su Altı Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği gibi merkez yönetmelikleri, bu faaliyetlerin kurumsal çerçevesini belirler. Rehber, bir kaza ya da uyuşmazlık halinde kusurun nasıl belirlendiğine odaklanıyor.
Faaliyetin Niteliği Sorumluluğu Değiştirir
Dalış, bir iş sözleşmesi kapsamında yapılıyorsa 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun yükümlülükleri işverene doğrudan sorumluluk yükler. Aynı faaliyet, sportif veya eğitsel bir organizasyon çerçevesinde yürütülüyorsa organizatörün özen yükümlülüğü ve Türk Borçlar Kanunu'ndaki sorumluluk hükümleri devreye girer. Bilimsel araştırma kapsamında yapılan dalışlarda ise kurumun izin ve gözetim yükümlülüğü tartışılır. İlk yapılacak iş, faaliyetin hangi çerçevede yürütüldüğünü belgelemektir.
Kazadan Sonraki İlk Saatlerde Toplanacak Deliller
- Dalış planı, brifing kaydı ve katılımcı listesi.
- Dalış bilgisayarı verileri; profil kayıtları cihazdan silinmeden yedeklenmelidir.
- Tüp dolum kayıtları ve gaz analiz belgeleri.
- Ekipmanın bakım ve periyodik kontrol kayıtları.
- Hava ve deniz durumu verileri ile tekne seyir kayıtları.
En Sık Görülen İspat Sorunu
Bu dosyalarda kusur tartışması genellikle "katılımcı talimatlara uymadı" ile "gözetim yetersizdi" arasında sıkışır. Belirleyici olan, yazılı belgelerdir: imzalı bilgilendirme ve rıza formu, brifing tutanağı, sertifika ve deneyim düzeyinin kayda geçirilmiş olması. İmzasız form, hiç alınmamış sayılır. Öte yandan, rıza formu ağır ihmal ve kasttan doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz; bu tür sorumsuzluk kayıtları hukuken geçersizdir. Sözleşmeye "her türlü sorumluluk katılımcıya aittir" yazmak koruma sağlamaz.
İdari İzinler ve Paralel Süreçler
Su altı araştırma faaliyetlerinde, bölgenin dalışa açık olup olmadığı ve kültür varlığı bulunan alanlarda ilgili idareden izin alınıp alınmadığı ayrı bir sorumluluk başlığıdır. İzinsiz faaliyet, idari yaptırımın yanında kusur değerlendirmesinde de aleyhe yorumlanır. Kaza halinde ceza soruşturması, iş kazası incelemesi ve tazminat davası eşzamanlı yürüyebilir; her birinde alınan ifade ve sunulan beyanın diğer dosyaya etkisi gözetilmelidir.
Organizasyon Öncesi Kontrol Listesi
- Faaliyetin hukuki statüsünü ve sigorta kapsamını yazılı olarak netleştirin.
- Katılımcı yeterliliklerini belge üzerinden doğrulayın ve kaydedin.
- Ekipman kontrol kayıtlarını her faaliyet için ayrı tutun.
- Gerekli idari izinleri faaliyetten önce temin edin.
- Acil durum planını yazılı hale getirin ve katılımcılara imzalatın.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Kazanın oluş biçimi, faaliyetin türü ve mevcut belgeler sonucu belirleyeceğinden, somut bir olayda ayrıntılı hukuki değerlendirme yaptırmanız gerekir.