Denetçinin risk olarak değerlendirilmiş hususlara karşı yapacağı işleri düzenleyen standart, risk değerlendirmesi ile denetim prosedürleri arasındaki bağı kurar. Bu bağın kopması, uygulamada en çok karşılaşılan yapısal kusurdur: risk doğru tespit edilir, fakat yapılan prosedürler o riske değil, alışılmış rutine göre seçilir. Sonuç, dosyada bol miktarda belge bulunmasına rağmen esas riskin karşılanmamış olmasıdır.
Risk ile Prosedür Arasındaki İzlenebilirlik
Her değerlendirilmiş risk için, o riski karşılamak üzere hangi prosedürün uygulandığı dosyadan izlenebilmelidir. Bu izlenebilirlik sağlanmadığında, denetimin risk odaklı yürütüldüğü iddiası doğrulanamaz. Basit bir eşleştirme tablosu, hem denetim ekibi hem de sonraki gözden geçirmeler için en yüksek faydayı sağlayan tek sayfalık belge olur.
Kontrol Testi mi, Detay Testi mi
- İç kontrollere dayanılacaksa, kontrolün ilgili dönem boyunca işlediği test edilmelidir; tek bir örnek üzerinden yapılan gözlem yeterli sayılmaz.
- Kontrol ortamı zayıfsa, doğrudan doğrulayıcı prosedürlerin ağırlığı artırılmalıdır.
- Otomatik kontrollere dayanılıyorsa, sistemin genel bilgi teknolojisi kontrolleri de değerlendirilmelidir.
- Analitik prosedürler tek başına yeterli olmayabilir; beklenti ile sapmanın kabul edilebilir sınırı önceden tanımlanmalıdır.
Önemli Risk Belirlendiğinde Değişen Yaklaşım
Bir husus önemli risk olarak nitelendiğinde, standart daha güçlü ve doğrudan kanıt aranmasını gerektirir. Bu tür risklerde önceki dönemlerde elde edilen kanıtlara dayanmak yerine, cari döneme ilişkin özel prosedürler uygulanmalıdır. Yönetimin kontrolleri aşma ihtimali de her denetimde ele alınması gereken bir başlıktır ve yevmiye kayıtlarının incelenmesi bu bakımdan tipik bir cevaptır.
Prosedürlerin Öngörülemezliği
- Her yıl aynı kalemlerin, aynı yöntemle test edilmesi denetimin öngörülebilir hale gelmesine yol açar.
- Örneklem yönteminde ve zamanlamada yapılacak değişiklikler, gizlenmiş yanlışlıkların ortaya çıkma ihtimalini artırır.
- Dönem sonu öncesi yapılan testlerin kalan döneme uzatılması ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeterli ve Uygun Kanıtın İki Boyutu
Kanıtın yeterliliği miktara, uygunluğu ise kalite ve ilgililiğe ilişkindir. Çok sayıda zayıf kanıt, az sayıda güçlü kanıtın yerini tutmaz. Dış kaynaklardan doğrudan elde edilen kanıtın, işletme içinden alınana göre daha güçlü kabul edilmesi bu değerlendirmenin temel ilkelerindendir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Denetim yaklaşımının yeterliliği ancak işletmenin risk profili ve dosyanın bütünü birlikte incelenerek değerlendirilebilir.