Mahkemede tanıklık, kural olarak yerine getirilmesi zorunlu bir kamusal görevdir. Buna karşılık tanığın bu görev nedeniyle uğradığı kayıp karşılıksız bırakılmaz. Yıllık olarak yayımlanan tanıklık ücret tarifeleri, tanığa ödenecek ücretin ve yol-konaklama giderlerinin çerçevesini belirler. Bu rehber, tanığın haklarını ve bu hakkı kullanırken karşılaştığı pratik sorunları anlatır.
Tanık Neye Hak Kazanır?
- Duruşmaya katılma nedeniyle kaybedilen zaman karşılığı ücret.
- Mahkemenin bulunduğu yere gidiş-dönüş yol gideri.
- Zorunlu hâllerde konaklama ve beslenme gideri.
Bu kalemler, tanığın ekonomik ve sosyal durumu ile kaybettiği zaman dikkate alınarak belirlenir. Ödeme, tanığı davet eden tarafın yatırdığı gider avansından karşılanır; ceza yargılamasında ise devlet bütçesinden ödenip yargılama gideri olarak hesaba katılır.
Talep Nasıl İleri Sürülür?
Uygulamadaki en yaygın hak kaybı, tanığın talebini duruşma tutanağına geçirtmemesidir. Dinlenme bittikten sonra salondan ayrılan tanık, çoğu zaman ücret talebini sonradan ispatlayamaz. Talep, dinlenme sırasında sözlü olarak beyan edilip tutanağa yazdırılmalı; yol gideri belgeleri o anda dosyaya sunulmalıdır. Otobüs bileti, akaryakıt fişi veya konaklama faturası bulunmayan durumlarda mahkeme takdiren belirleme yapabilir, ancak takdir edilen tutar belgelenmiş tutarın altında kalabilir.
Davetiye Gelen Kişinin Yükümlülüğü
Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeretsiz gelmeyen tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir ve gelmemesinden doğan giderlerden sorumlu tutulabilir. Mazeret varsa duruşma gününden önce yazılı olarak bildirilmesi gerekir. Rahatsızlık hâlinde alınan raporun duruşmaya katılamayacağını açıkça belirtmesi önem taşır.
Tanıklıktan Çekinme Hakkı Saklıdır
Akrabalık, meslek sırrı veya kendisini ya da yakınını suçlayıcı beyanda bulunma ihtimali gibi hâllerde tanıklıktan çekinme hakkı bulunur. Bu hakkın varlığı mahkemece tanığa hatırlatılır. Çekinme hakkı kullanıldığında ücret talebi de doğal olarak gündeme gelmez; ancak çağrıya uyup gelmiş olan tanığın yol gideri talebi ayrıca değerlendirilir.
Tanık İçin Kısa Kontrol Listesi
- Davetiyedeki dosya numarası, saat ve salonu önceden teyit edin.
- Yol ve konaklama belgelerini duruşmaya yanınızda getirin.
- Ücret ve gider talebinizi tutanağa geçirtmeden salondan ayrılmayın.
- Gelemeyecekseniz mazeretinizi duruşmadan önce yazılı olarak bildirin.
- Ödeme yapılmazsa dosyaya dilekçe sunarak talebinizi yenileyin.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtır; ödenecek tutar ilgili yılın tarifesine ve mahkemenin takdirine göre değişir. Tanıklığın sizin açınızdan ayrıca hukuki sonuç doğurabileceği durumlarda önceden bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.