Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ve buna ilişkin tebliğler, Türkiye'deki sözleşmelerde döviz kullanımına önemli sınırlar getirmiştir. 2018-32/45 sayılı Tebliğ de bu çerçevede uygulamaya yön veren düzenlemelerden biridir. Ticari hayatta bu düzenlemenin yarattığı asıl risk, geçmişte imzalanmış sözleşmelerin bugün hâlâ yasak kapsamında bir bedel içeriyor olması ve tarafların bunu fark etmemesidir. Bu rehber uyum kontrolüne odaklanır.
Yasağın Temel Mantığı
Düzenlemenin çekirdek kuralı şudur: Türkiye'de yerleşik kişiler arasındaki belirli sözleşme türlerinde sözleşme bedelinin ve bundan doğan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması kural olarak yasaktır. Bu genel kuralın yanında, işin niteliği gereği tanınmış istisnalar bulunur. Uygulamada hata çoğunlukla iki noktada yapılır: tarafın yerleşiklik durumunun yanlış değerlendirilmesi ve istisnanın kapsamının olduğundan geniş yorumlanması.
Sözleşme Türüne Göre Kontrol Listesi
- Gayrimenkul kira ve satış sözleşmeleri: Bedelin ve depozitonun para birimi ayrı ayrı incelenmelidir.
- İş sözleşmeleri: Ücret, prim ve yan hakların hangi para biriminde tanımlandığı kontrol edilmelidir.
- Hizmet ve danışmanlık sözleşmeleri: Tarafların yerleşiklik durumu ve hizmetin yeri belirleyicidir.
- Araç ve menkul kiralama: Endeksleme hükümleri de bedel gibi değerlendirilmelidir.
- Eser sözleşmeleri: Hakediş ve fiyat farkı formüllerinde gizli dövize endeksleme bulunabilir.
Gizli Endeksleme Nasıl Tespit Edilir?
Sözleşmede açıkça yabancı para birimi yazmasa dahi, bedelin bir döviz kuruna, yabancı bir endekse veya kur değişimine bağlı bir formülle belirlenmesi dövize endeksleme sayılabilir. Fiyat farkı, artış oranı ve gecikme faizi maddeleri bu yönden ayrıca taranmalıdır. Ek protokoller ve teklif mektupları da sözleşmenin parçası hâline gelebildiğinden incelemeye dâhil edilmelidir.
Uyumsuzluk Tespit Edilirse Yapılacaklar
- Sözleşmeyi tek taraflı uygulamayı sürdürmek yerine, karşı tarafla yazılı bir tadil süreci başlatın.
- Tadil metninde dönüşümün hangi tarihten itibaren geçerli olacağını açıkça yazın.
- Geçmişe dönük ödemelerin durumunu, tarafların iradesini yansıtacak biçimde düzenleyin.
- Muhasebe ve faturalama sistemini tadil metniyle eşzamanlı güncelleyin.
- Yazışmaları saklayın; uyum iradesinin belgelenmesi sonraki tartışmalarda önem taşır.
Yaptırım Boyutu
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun, bu rejime aykırılıklar bakımından idari yaptırım öngörür. Yaptırım riskinin yanında, sözleşme hükmünün geçersizliği ve buna bağlı olarak alacağın hangi para biriminden talep edilebileceği tartışması da doğar. Bu ikinci boyut, çoğu zaman ceza riskinden daha büyük bir ticari kayba yol açar.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kambiyo mevzuatı sık güncellendiğinden ve istisnaların kapsamı ayrıntılı değerlendirme gerektirdiğinden, sözleşmelerinizi yürürlükteki metinle karşılaştıracak bir hukuki inceleme yaptırmanız önerilir.