154 kV (Söke-Germencik) Brş. N.-Söke RES enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına dair 2595 sayılı Karar, yenilenebilir enerji yatırımlarının şebekeye bağlanması sürecinde sık karşılaşılan bir aşamayı gösterir. Bu tür dosyalarda karşı karşıya gelen iki meşru menfaat vardır: yatırımın zamanında devreye alınması ve taşınmaz malikinin mülkiyet hakkı.
Rüzgâr Santrali Projelerinde Hattın Rolü
Üretim tesisi kadar, üretilen elektriğin iletim şebekesine taşınmasını sağlayan hat da projenin ayrılmaz parçasıdır. Bu nedenle bağlantı hattı güzergâhındaki taşınmazlar, santral sahasında yer almasalar bile kamulaştırma sürecinin içine girebilir. Malik açısından ilk soru, taşınmazının hattın hangi bölümünde ve hangi genişlikte etkilendiğidir.
Malik Tarafında Öncelikli Kontroller
- Parselin koridorda mı yoksa direk yeri kapsamında mı kaldığının belirlenmesi.
- Tapu kaydında daha önce kurulmuş irtifak veya şerh bulunup bulunmadığı.
- Taşınmaz üzerinde kiracı, ortakçı ya da fiilen kullanan üçüncü kişilerin varlığı.
- Zeytin, bağ ve benzeri dikili varlıkların sayım ve yaş bilgisi.
Yatırımcı Tarafında Öne Çıkan Riskler
Kamulaştırma süreci beklenenden uzun sürebilir; parseldeki paydaş sayısı, mirasçılık sorunları veya tebligat güçlükleri takvimi etkiler. Bu risk finansman ve devreye alma taahhütlerini doğrudan ilgilendirdiğinden, yatırımcı tarafında güzergâh planlaması yapılırken tapu kayıtlarının önceden taranması, sonradan çıkacak sürprizleri azaltır.
Kamulaştırmasız Fiilî Kullanım İddiaları
Bazı dosyalarda, hat çalışmalarının kamulaştırma tamamlanmadan başladığı ileri sürülür. Böyle bir iddianın hukuki sonucu, olayın niteliğine ve süresine göre değişir. Ancak her hâlde iddianın temeli belgelendirmedir: tarihli görüntüler, muhtarlık veya kurum yazıları, komşu parsel maliklerinin beyanları ve varsa mahkeme aracılığıyla yapılmış tespitler.
Uyuşmazlığı Küçültmenin Yolları
- Uzlaşma aşamasında tarafların değerleme verilerini karşılıklı paylaşması.
- Direk yerlerinin, mümkün olduğunda parsel sınırına yakın konumlandırılmasının görüşülmesi.
- İnşaat sırasında oluşacak geçici zararların ayrıca kayda geçirilmesi.
- Anlaşma sağlanan hâllerde, kapsamın tapuya işlenecek şekilde açık yazılması.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Enerji iletim hattı kamulaştırmalarında hem süre hem de bedel yönünden sonuçlar dosyaya özgü olduğundan, taraf olan kişi ve şirketlerin süreci hukuki danışmanlık eşliğinde yürütmesi isabetli olur.