Bazı anlaşmaların yürürlüğe girdiği tarihlerin tespit edilmesine dair 2642 sayılı Karar, ilk bakışta teknik bir duyuru gibi görünse de uygulamada çok somut bir işleve sahiptir: bir milletlerarası anlaşmanın hangi tarihten itibaren iç hukukta sonuç doğurduğunu belirler. Bu tarih, uyuşmazlığa hangi kuralın uygulanacağını değiştirebilir.
Yürürlük Tarihi Neden Kritik
Anayasa'ya göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir. Ancak bir anlaşmanın imzalanması, onaylanması ve yürürlüğe girmesi farklı tarihlerdir. Bir alacak, vergi, tanıma-tenfiz veya adli yardımlaşma dosyasında anlaşma hükümlerine dayanılabilmesi için, uyuşmazlığa konu olayın anlaşmanın yürürlük tarihinden sonra gerçekleşmiş olması ya da anlaşmanın geçmiş olaylara uygulanmasına imkân tanıyan bir hüküm içermesi gerekir.
Anlaşma Metnine Dayanırken İzlenecek Kontroller
- Anlaşmanın onay kanunu veya onaya dair Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihi tespit edin.
- Yürürlük tarihini tespit eden ayrı kararı bulun; onay tarihi ile yürürlük tarihinin çoğu zaman örtüşmediğini unutmayın.
- Anlaşmanın kendi metnindeki yürürlük ve uygulama alanı maddesini okuyun; taraf devletlerin bildirim yükümlülüğü öngörülmüş olabilir.
- Çekince veya beyan konulmuş mu kontrol edin; çekince, dayanmak istediğiniz hükmü kapsam dışı bırakmış olabilir.
İç Hukukla Çatışma İhtimali
Anlaşma hükmü ile kanun hükmü aynı konuda farklı düzenleme getiriyorsa, temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalar bakımından Anayasa özel bir çözüm öngörür. Diğer alanlarda ise sonuca, anlaşmanın niteliği, özel-genel kural ilişkisi ve tarih sırası birlikte değerlendirilerek varılır. Dilekçede yalnızca anlaşmanın adını yazmak yeterli olmaz; hangi maddenin, hangi tarihten itibaren, hangi olay bakımından uygulanmasının istendiği açıkça gösterilmelidir.
Sık Yapılan Hata
- Anlaşmanın imza tarihinin yürürlük tarihi sanılması ve olayın kapsam dışı kalması.
- Değiştirilmiş veya yerine yeni bir anlaşma konulmuş metnin yürürlükteymiş gibi kullanılması.
- Yabancı dildeki metne dayanılıp Resmî Gazete'de yayımlanan Türkçe metnin dosyaya konulmaması.
- Karşı tarafın taraf devlet olup olmadığının doğrulanmaması.
Dosyaya Ne Konulmalı
Anlaşmaya dayanan bir talep ileri sürülürken, yürürlük tarihini gösteren karar ile anlaşmanın ilgili maddesinin resmî metni dosyaya birlikte sunulmalıdır. Bu, hâkimin kuralı resen bulması beklentisine bırakılmayacak kadar önemlidir; eksiklik çoğu zaman esasa girilmeden talebin reddiyle sonuçlanır.
Bu içerik yalnızca yol gösterici niteliktedir. Anlaşma hükümlerinin somut dosyanıza uygulanabilirliği, olayın tarihi ve taraf devletlerin durumuna göre değişeceğinden hukuki destek alınması yerinde olur.