2969 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Şırnak ili İdil ilçesi Toklu köyü sınırlarındaki 89 parsel numaralı taşınmazın güneş enerjisi santrali yapımı amacıyla acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Kararın en ayırt edici yanı, çok sayıda taşınmazı kapsayan toplu kararların aksine tek bir parseli hedef almasıdır. Bu durum, malikin savunma stratejisini de doğrudan etkiler: tartışma parsel listesinin kapsamı üzerinde değil, doğrudan o taşınmazın enerji yatırımı için gerçekten zorunlu olup olmadığı üzerinde yürür.
Acele Kamulaştırma Normal Kamulaştırmadan Nerede Ayrılır?
Olağan kamulaştırmada idare önce satın alma usulünü işletir, anlaşma sağlanamazsa mahkemeden bedel tespiti ve tescil ister. Acele usulde ise idareye, bedel tespiti tamamlanmadan taşınmaza el koyma imkânı tanınır. Mahkeme kıymet takdiri yaptırır, takdir edilen bedelin bankaya yatırılması üzerine el koyma gerçekleşir. Malikin mülkiyeti bu aşamada sona ermez; asıl bedel tespiti ve tescil yargılaması devam eder.
89 Parsel Maliki İçin İlk Üç Kontrol
- Kimlik eşleşmesi: Kararda belirtilen ada, parsel ve köy bilgisi ile tapu kaydınızın birebir örtüşüp örtüşmediği. Mükerrer parsel numaraları veya kadastro yenilemesi sonrası değişen numaralar sık karışıklık kaynağıdır.
- Kamulaştırma alanı: Parselin tamamının mı yoksa bir kısmının mı alındığı. Kısmi alım hâlinde arta kalan bölümün ekonomik olarak kullanılabilirliği ayrı bir tartışma başlığıdır.
- Taşınmazın niteliği: Tarım arazisi, mera vasfı veya üzerindeki ağaç, yapı ve sulama tesisleri bedele doğrudan yansır ve keşiften önce belgelenmelidir.
Acelelik Gerekçesinin Yargısal Denetimi
Acele kamulaştırma, istisnai bir yetkidir; idarenin yatırımı neden olağan usulle yürütemediğini ortaya koyması beklenir. Karara karşı iptal istemli idari yargı yolu açıktır ve bu dava, bedel yargılamasından bağımsız yürür. Dava açma süresi kısa ve hak düşürücü niteliktedir; Resmî Gazete yayımı ile öğrenme tarihinin hesaplanması bu nedenle titizlik ister.
Bedel Tespitinde Enerji Yatırımı Argümanı
Bedel, taşınmazın kamulaştırma tarihindeki objektif değeri üzerinden hesaplanır. Üzerinde kurulacak santralin getireceği kazanç, kural olarak malike ödenecek bedeli artıran bir unsur sayılmaz. Buna karşılık arazinin gerçek gelir kapasitesi, sulama imkânı, ulaşım durumu ve emsal satışlar bilirkişi raporunda somut biçimde tartışılmalıdır. Rapora karşı yapılacak itirazlar gerekçeli ve hesap hatalarını gösterir nitelikte olmalıdır.
Uygulamada En Çok Kaybettiren Hata
Malikler çoğu zaman bankaya yatan bedeli çekmenin haklarından vazgeçmek anlamına geldiğini düşünerek bekler; bazıları da tebligatı ilgisiz bir yazışma sanarak dosyayı takipsiz bırakır. Her iki tutum da süre kaybına yol açar. Duruşma ve keşif tarihlerinin tek bir takvimde toplanması, taşınmaza ilişkin fotoğraf ve üretim kayıtlarının tarihli biçimde saklanması pratik bir korumadır.
Yukarıdaki açıklamalar genel nitelikte olup, parselinizin tapu durumu ve tebligat tarihleri dosyanın seyrini değiştirebilir; işlem yapmadan önce belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.