Su ürünleri alanında faaliyet gösteren bir uygulama ve araştırma merkezi, akademik bir birim olmasının yanında fiilen üretim ve saha çalışması yürütür. Bu nedenle ASAUM'a ilişkin yönetmeliğin kurduğu iç işleyişin üzerine, su ürünleri ve çevre mevzuatından doğan bir izin katmanı eklenir. Uygulamada sorun çoğunlukla yönetmelikten değil, bu ikinci katmandaki eksikliklerden çıkar.
Faaliyet Öncesi İzin Haritası
- Su ürünleri yetiştiricilik ve avcılık izinleri: Araştırma amaçlı avcılık dahi çoğu zaman ayrı izne tabidir; "bilimsel amaç" tek başına muafiyet sağlamaz.
- Su kullanım hakkı: Yüzey ya da yeraltı suyu kullanımı ayrı bir tahsis işlemine dayanır.
- Deşarj izni: Üretim ya da laboratuvar atık suyunun alıcı ortama verilmesi çevre mevzuatı kapsamındadır.
- Hayvan deneyleri etik kurulu: Omurgalı su canlıları üzerinde yapılacak çalışmalar için onay aranır.
Çevresel Sorumluluğun Ağırlığı
Su ortamına verilen zarar, 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında idari yaptırıma konu olur ve bu yaptırımlarda kusur aranmayan bir sorumluluk anlayışı hâkimdir. Yani zararın kasıtlı olmaması, cezayı kendiliğinden kaldırmaz. Ayrıca istilacı türlerin doğal ortama karışması riski, araştırma tesislerinde özel önlem gerektiren bir konudur ve bu yöndeki bir olayın sonuçları idari cezanın ötesine geçebilir.
Denetim Sırasında Yapılması Gerekenler
- Denetim tutanağını okumadan imzalamayın; katılmadığınız tespitler için tutanağa şerh düşün.
- Numune alınıyorsa şahit numune talep edin; itiraz aşamasında karşı analiz imkânı buna bağlıdır.
- Tutanakta yer alan tarih, saat ve numune alma noktası bilgilerini kendi kayıtlarınızla karşılaştırın.
- Tesise ait izin belgelerinin güncel örneklerini denetim anında hazır bulundurun.
İdari Para Cezasına İtiraz
Çevre ve su ürünleri mevzuatına dayalı idari para cezalarında, başvurulacak merci ve süre cezanın dayanağına göre farklılaşır. Ceza kararının üzerindeki başvuru yolu açıklaması dikkatle okunmalıdır; yanlış merciye yapılan başvuru süreyi korumaz ve bu, uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir. İtiraz dilekçesinde tutanaktaki maddi tespitlerin hangi noktada gerçeğe aykırı olduğu somut olarak gösterilmelidir.
Proje Ortaklıklarında Sorumluluk Paylaşımı
Merkez, özel sektör işletmeleriyle ortak çalışma yürütüyorsa, izinlerin kim adına alınacağı ve olası bir çevresel olayda sorumluluğun nasıl dağılacağı protokolde açıkça düzenlenmelidir. Bu düzenleme yapılmadığında, idare çoğunlukla tesisin işletmecisine yönelir ve iç ilişkideki paylaşım ancak sonradan tartışma konusu olur.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; su ürünleri ve çevre mevzuatındaki izin şartları tesisin türüne, kapasitesine ve bulunduğu havzaya göre değiştiğinden, faaliyete başlamadan önce hukuki kontrol yaptırılması önerilir.