Yapay zekâ ve veri bilimi alanında kurulan bir üniversite merkezi, klasik araştırma birimlerinden farklı olarak sürekli ve büyük ölçekli veri işleme faaliyeti yürütür. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yapay Zeka Sistemleri ve Veri Bilimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği bu faaliyetin kurumsal zeminini kurar; hukuki riskler ise ağırlıklı olarak veri tarafında birikir.
Kuruluş Zemini
Merkez, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde kurulmuş bir üniversite birimidir. Yönetmelik; amaç, faaliyet alanları, müdür ve yönetim kurulu gibi organlar ile çalışma usullerini düzenler. Bu metin, merkezin ne yapabileceğinin dış sınırını çizdiği için proje kabulünde ilk bakılacak kaynaktır.
Veri Toplama ve İşlemede Hukuki Dayanak
Model eğitimi için kullanılan veri kişisel veri içeriyorsa, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'ndaki işleme şartlarından birine dayanılması ve aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi gerekir. Kamuya açık kaynaklardan derlenmiş olması, verinin serbestçe işlenebileceği anlamına gelmez. Anonimleştirmenin gerçekten geri döndürülemez olup olmadığı da ayrıca değerlendirilmelidir.
Veri Kaynağı ve Telif Sorunu
Web üzerinden derlenen metin, görsel ve kod içeriklerinin kullanımı fikri mülkiyet açısından tartışmalıdır. Kaynak sitelerin kullanım koşulları ile eser sahipliğinden doğan haklar, akademik amaçlı kullanımda dahi tümüyle devre dışı kalmaz. Veri kümesi için kaynak, tarih ve lisans bilgisini içeren bir künye tutulması, sonradan yöneltilecek iddialara karşı en pratik savunmadır.
Model Çıktısının Sorumluluğu
Merkez tarafından geliştirilen bir modelin dış paydaşlarca karar destek amacıyla kullanılması hâlinde, hatalı çıktının sonuçlarından kimin sorumlu olacağı sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Modelin kullanım amacı, doğruluk sınırları ve insan denetimi gerekliliği yazılı hale getirilmediğinde, sorumluluk tartışması geniş bir alana yayılır.
Kurulması Önerilen İç Süreç
- Her proje için veri envanteri ve işleme amacı kaydı oluşturun.
- Kaynak lisanslarını proje dosyasında saklayın.
- Saklama süresi dolan veri kümeleri için silme prosedürü belirleyin.
- Dış iş birliklerinde veri aktarım şartlarını protokole bağlayın.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amaçlıdır; veri ve yapay zekâ projelerinde uygulanacak kurallar projenin verisine ve amacına göre değiştiğinden, çalışma başlamadan önce hukuki değerlendirme yapılması yerinde olur.