3165 sayılı karar, Kuzey Marmara Otoyolu projesi kapsamında bazı taşınmazların Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Uzun güzergâhlı otoyol projelerinde kamulaştırma çoğu zaman parselin tamamını değil bir kısmını kapsar ve asıl tartışma, geriye kalan bölümün akıbetinde düğümlenir.
Kısmi kamulaştırmada asıl sorun: artık alan
Otoyol güzergâhı bir parseli boydan boya kestiğinde, geriye kalan kısım tek başına ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelebilir. Yola cephesi kalmayan, makine giremeyecek kadar daralan veya iki ayrı parçaya bölünen taşınmazlarda, artık kısmın da kamulaştırılmasının talep edilmesi gündeme gelir. Bu talebin dosyanın başında ve teknik gerekçeleriyle ileri sürülmesi gerekir.
Bedele yansıyacak kalemler
- Kamulaştırılan kısmın değeri
- Artık kısımda oluşan değer azalması
- Üzerindeki yapı, ağaç ve sabit tesisler
- Geçiş imkânının ortadan kalkması nedeniyle doğan kullanım kaybı
- Tarımsal işletmede bütünlüğün bozulmasından kaynaklanan zarar
Tebligat, en çok hak kaybı yaratan aşama
Büyük ölçekli projelerde tebligat çoğu zaman ilan yoluyla veya eski adrese yapılır. Şehir dışında yaşayan, adres değişikliği bildirmemiş ya da mirasçısı olduğu parselden haberi olmayan kişiler süreçten çok geç haberdar olur. Bu nedenle güzergâh yakınında taşınmazı bulunanların tapu kaydını ve adres bilgilerini önceden güncellemesi, dosya numarası öğrenildiğinde ise duruşma gününü doğrudan takip etmesi gerekir.
Fiili el atma hâlinde ne yapılmalı?
Kamulaştırma işlemi tamamlanmadan taşınmaza fiilen girilmesi durumunda, idarenin bu eylemi ayrı bir hukuki sorumluluk doğurur. Böyle bir durumda öncelikle mevcut durumun tespiti için delil tespiti talebinde bulunulması, arazideki ağaç, ürün ve yapıların tutanağa bağlanması önem taşır. Sonradan yapılan tespitler, tahrip olmuş bir arazide çoğu zaman yetersiz kalır.
İki dosyayı ayrı ayrı izlemek
Acele kamulaştırma kararının iptali istemi Danıştay’da ilk derece sıfatıyla görülürken, bedel tespiti ve tescil davası taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde yürür. Süreler ve duruşmalar birbirinden bağımsız işlediğinden, tek bir takvim üzerinden ikisinin birlikte takibi gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; otoyol kamulaştırmalarında sonuç parselin güzergâha göre konumuna ve keşif bulgularına bağlı olduğundan, kendi taşınmazınız için ayrıca hukuki değerlendirme almanız uygun olur.