3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, işletmelerde yürütülen mesleki eğitimin çerçevesini çizer. Aday çırak, çırak ve işletmede mesleki eğitim gören öğrenci kavramları bu kanunla tanımlanır. Uygulamada en çok tartışma yaratan konu ise şudur: bu kişiler işçi midir, öğrenci midir ve aralarındaki ilişkiden doğan uyuşmazlık hangi mahkemede görülür?
Sözleşme İlişkisinin Niteliği
Çıraklık ve işletmede mesleki eğitim ilişkisi, kural olarak bir iş sözleşmesi değil, eğitim amaçlı özel bir sözleşme ilişkisidir. Amaç emek karşılığı üretim değil, mesleğin öğretilmesidir. Bu nedenle iş mevzuatının pek çok hükmü doğrudan uygulanmaz. Ancak fiilî durum sözleşmedeki nitelemeden farklıysa, yani kişi eğitim değil sürekli üretim faaliyeti içinde çalıştırılıyorsa, ilişkinin gerçekte iş ilişkisi olduğu ileri sürülebilir. Bu ayrım, ücret, kıdem ve fazla çalışma taleplerinin akıbetini belirler.
İşletmenin Temel Yükümlülükleri
- Yazılı sözleşme düzenlemek ve taraflara birer örneğini vermek
- Kanunda öngörülen asgari düzeyin altında kalmayacak şekilde ücret ödemek
- Öngörülen sigorta primlerinin yatırılmasını sağlamak
- Eğitimin, belirlenen usta öğretici gözetiminde yürütülmesini temin etmek
- Öğrencinin teorik eğitim günlerinde işletmede çalıştırılmamasını sağlamak
- İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini eksiksiz uygulamak
İş Kazası Hâlinde Sorumluluk
Mesleki eğitim gören kişilerin yaş ve deneyim durumu, işverenin gözetim yükümlülüğünü ağırlaştırır. Bir iş kazası meydana geldiğinde, eğitimin niteliği sorumluluğu ortadan kaldırmaz; aksine gerekli eğitimin verilip verilmediği, koruyucu ekipmanın sağlanıp sağlanmadığı ve gözetimin yeterliliği ayrıca sorgulanır. Kazaya ilişkin tutanak, eğitim kayıtları ve ekipman zimmet belgeleri bu aşamada belirleyici olur.
Uyuşmazlık Çıktığında İzlenecek Sıra
- Sözleşmenin türü ve fiilî çalışma düzeni belirlenir; ilişkinin eğitim mi yoksa iş ilişkisi mi olduğu ortaya konur.
- Ödeme kayıtları, devam çizelgeleri ve okul yazışmaları toplanır.
- Talep işçilik alacağı niteliğindeyse, dava öncesi arabuluculuk şartının uygulanıp uygulanmadığı değerlendirilir.
- Görevli mahkeme, ilişkinin niteliğine göre belirlenir; bu nokta atlandığında dosya görev yönünden gecikir.
Belgelendirme Tarafında Sık Görülen Sorunlar
Eğitim süresinin tamamlanmasına rağmen belge alınamaması, çoğu zaman devam kayıtlarındaki eksiklikten veya işletmenin ilgili kuruma bildirim yapmamasından kaynaklanır. Bu tür bir sorunda ilk adım, okul ve işletme kayıtlarının karşılaştırılarak eksik dönemin tespit edilmesidir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır. Çıraklık ve staj ilişkilerinde nitelendirme sonucu doğrudan etkilediğinden, somut durumunuzu belgelerinizle birlikte bir avukata değerlendirtmeniz faydalı olacaktır.