3332 sayılı Kanun, sermaye piyasasının teşviki ve sermayenin tabana yaygınlaştırılması amacıyla çıkarılmış; aynı zamanda 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nda değişiklikler yapmıştır. Bugün bu metinlerin bir kısmı yürürlükte değildir; kurumlar vergisi ve bankacılık alanı sonradan çıkarılan yeni kanunlarla yeniden düzenlenmiştir. Bu nedenle 3332 sayılı Kanun'u ilgilendiren dosyalarda asıl mesele güncel uygulama değil, zaman bakımından hangi metnin uygulanacağıdır.
Neden Hâlâ Gündeme Geliyor?
Uzun süre önce kurulmuş hukuki ilişkiler bugün hâlâ sonuç doğurabilir: eski dönemde yapılan bir sermaye artırımı, o dönemde tanınmış bir istisna ya da o tarihte geçerli bir bankacılık işlemi, bugünkü bir dava veya vergi incelemesinin konusu olabilir. Bu tür dosyalarda hâkim ilke, hukuki ilişkinin doğduğu andaki mevzuatın esas alınmasıdır. Güncel kanun metnine bakarak yapılan değerlendirme, çoğu zaman en baştan yanlış sonuca götürür.
Eski Tarihli Dosyada İzlenecek Yöntem
- İşlemin gerçekleştiği tarihi kesin olarak belirleyin; tarih, tüm analizin çıkış noktasıdır.
- O tarihte yürürlükte olan kanun metnini, sonraki değişikliklerden arındırılmış hâliyle temin edin.
- Yürürlükten kaldıran kanunun geçiş hükümlerini ayrıca okuyun; çoğu ihtilaf tam da bu geçiş hükümlerinde çözülür.
- Kazanılmış hak iddiası varsa, hakkın hangi işlemle ve hangi tarihte doğduğunu belgeye bağlayın.
İspat Tarafındaki Zorluk
- Eski dönem defter ve belgelerinin saklama süreleri dolmuş olabilir; bu durumda ispat yükü fiilen ağırlaşır.
- Ticaret sicil kayıtları, genel kurul tutanakları ve Resmî Gazete ilanları, defterler bulunmadığında en güvenilir yedek kaynaktır.
- Banka arşiv kayıtları talep edilirken, işlemin tarih aralığı olabildiğince dar verilmelidir.
- Tanık beyanı, ticari ve mali nitelikteki bu tür ihtilaflarda tek başına belirleyici olmaz.
Sık Yapılan Değerlendirme Hatası
Yürürlükten kalkmış bir kanuna dayanan hakkın kendiliğinden ortadan kalktığı varsayımı yaygın ama yanlıştır. Kanunun ilgası, o kanun yürürlükteyken tamamlanmış işlemlerin hukuki sonuçlarını geriye dönük olarak her zaman silmez. Buna karşılık, süreye bağlı hakların yeni düzenlemedeki geçiş takvimine göre kullanılması gerekir; bu takvim kaçırılırsa hak esastan değil usulden kaybedilir.
Bu yazı yürürlük ve geçiş sorunlarına genel bir bakış sunar. Elinizdeki dosyanın tarihi, işlemin türü ve saklanan belgeler sonucu doğrudan etkilediğinden, eski tarihli işlemlere dayanan bir talep ileri sürmeden önce dosyanızın ayrıntılı incelenmesi gerekir.