Değer çalışmaları alanında kurulan araştırma merkezleri; anket, saha araştırması, ölçek geliştirme ve eğitim programları yoluyla veri toplayan birimlerdir. Bu nedenle merkez yönetmeliğinin çizdiği görev alanı kadar, veri toplama faaliyetinin hukuki çerçevesi de merkez yöneticileri için doğrudan sorumluluk konusudur.
Merkezin Amacı ve Faaliyet Türleri
Yönetmelik, merkezin ulusal ve uluslararası düzeyde araştırma yapmasını, yayın üretmesini, eğitim ve seminer düzenlemesini öngörür. Bu faaliyetlerin her biri farklı hukuki yükümlülük üretir: saha araştırması kişisel veri işleme, eğitim faaliyeti sertifikasyon ve tanıtım, yayın faaliyeti ise telif boyutu taşır.
Kişisel Verilerin Korunması Boyutu
- Katılımcılara açık ve anlaşılır aydınlatma metni sunulması
- Özel nitelikli veri toplanıyorsa 6698 sayılı Kanun'un öngördüğü ek koşulların gözetilmesi
- Anonimleştirme yönteminin araştırma tasarımına baştan yerleştirilmesi
- Ham verinin saklama süresi ve imha politikasının yazılı hale getirilmesi
- Veri paylaşımının hangi kurumlarla, hangi hukuki sebeple yapılacağının belirlenmesi
Etik Kurul İzni Olmadan Başlayan Araştırmanın Riski
İnsan katılımcılı araştırmalarda etik kurul izni alınmadan sahaya çıkılması, yalnızca idari bir eksiklik değildir; toplanan verinin yayınlanamaması, projenin desteklenmemesi ve katılımcıların hak talebiyle karşılaşılması sonucunu doğurabilir. İznin araştırma başlamadan önce alınmış olması ve iznin kapsamı ile fiilen yürütülen çalışmanın örtüşmesi ayrıca denetlenir.
Merkez Yönetimi İçin Kontrol Listesi
- Her proje için yönetim kurulu kararı ve etik izin belgesini aynı dosyada tutun.
- Aydınlatma metni ve varsa açık rıza formlarını proje dosyasında saklayın.
- Ölçek ve anket araçlarında üçüncü kişilere ait materyal kullanılıyorsa kullanım iznini belgeleyin.
- Yayın aşamasında yazar sırası ve katkı beyanını önceden yazılı olarak kararlaştırın.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Veri toplama, etik izin veya yayın haklarına ilişkin somut bir sorunda, araştırma tasarımınızın ayrıntılarıyla birlikte hukuki destek almanız uygun olur.