Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Türk Dünyası Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, Türk dünyası coğrafyasına ilişkin akademik çalışmaları yürütecek birimi düzenler. Bu merkezlerin faaliyeti neredeyse tanımı gereği sınır aşan olduğundan, karşılaşılan hukuki sorunlar da yurt içi mevzuatla sınırlı kalmaz.
Yurt Dışı Kurumlarla Protokolde Yetki Sorunu
Merkezin yabancı bir üniversiteyle protokol imzalaması, kendiliğinden mümkün değildir. Yükseköğretim kurumlarının uluslararası iş birliği yapması 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde belirli onay süreçlerine bağlıdır. Merkez müdürünün imzasıyla kurulan ve gerekli kurumsal onaydan geçmemiş bir protokol, üniversiteyi bağlamayabilir ve karşı tarafta haklı beklenti sorunu doğurur. Bu nedenle imzadan önce yetki zincirinin yazılı olarak teyit edilmesi gerekir.
Yabancı Araştırmacının Türkiye'deki Statüsü
- Kısa süreli ziyaretlerde vize muafiyeti kapsamı ile fiilî çalışma arasındaki ayrım gözetilmelidir.
- Ücret ödenen bir görevlendirme söz konusuysa çalışma izni boyutu doğar.
- Uzun süreli kalışlarda 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamındaki ikamet izni türü doğru seçilmelidir.
- Türk vatandaşlığına ilişkin talepler bakımından 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'ndaki koşullar ayrıca değerlendirilir.
Yanlış izin türüyle yürütülen bir görevlendirme, hem araştırmacı hem davet eden kurum için idari yaptırım riski taşır.
Saha Araştırmasında Veri ve İzin
Yurt dışında toplanan verinin Türkiye'ye getirilmesi ve burada işlenmesi, hem kaynak ülkenin hem 6698 sayılı KVKK'nın kurallarına tabidir. Kişisel veri içeren saha kayıtlarının yurt dışına aktarımı bakımından KVKK'daki aktarım rejimi gözden geçirilmelidir. Ayrıca kültürel varlık niteliğindeki materyalin ülke dışına çıkarılması, ilgili ülkelerin koruma mevzuatınca ağır yaptırımlara bağlanmış olabilir; iyi niyetli bir akademik toplama, ihracat yasağı ihlali olarak nitelendirilebilir.
Protokol Öncesi Kontrol Sırası
- Karşı kurumun tüzel kişiliği ve imza yetkilisi doğrulanır.
- Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri belirlenir.
- Fikri mülkiyet ve yayın sırası hükümleri yazıya dökülür.
- Mali yükümlülüklerin hangi bütçeden karşılanacağı netleştirilir.
- Fesih ve askıya alma koşulları öngörülür.
Uyuşmazlık Çıktığında Nerede Dava Açılır?
Protokolde yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk kararlaştırılmamışsa, uyuşmazlık 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un bağlama kurallarına göre çözülür. Bu belirsizlik, çoğu zaman esasa ilişkin tartışmadan daha uzun sürer. Tek cümlelik bir yetki hükmü, yıllarca sürecek bir usul tartışmasını baştan önleyebilir.
Bu metin genel bilgi amaçlıdır. İmzalanacak protokolün içeriği, karşı ülkenin mevzuatı ve araştırmacının statüsü sonucu doğrudan etkilediğinden, taslak aşamasında hukuki inceleme yaptırılması önerilir.