Türk Gıda Kodeksi kapsamındaki bu Tebliğ, gıda ile temas eden plastik madde ve malzemelerin bileşenlerinin göç (migrasyon) testlerinde hangi gıda benzerlerinin kullanılacağını belirler. Teknik görünen bu düzenleme, hukuki uyuşmazlıklarda belirleyici bir rol oynar: bir ürünün mevzuata aykırı olduğu iddiası, çoğu zaman doğru gıda benzeriyle yapılmamış bir teste dayandığında çöker.
Neden Gıda Benzeri Kullanılır?
Gerçek gıdayla test yapmak analitik olarak güç olduğundan, gıdanın yağlı, asidik, sulu veya alkollü karakterini temsil eden standart çözeltiler kullanılır. Ürünün beyan edilen kullanım amacı, hangi benzerin seçileceğini belirler. Buradaki eşleştirme hatası, test sonucunu bütünüyle geçersiz kılar. Nitekim itirazlarda ilk kontrol edilen husus şudur: test edilen malzemenin etiketindeki kullanım beyanı ile testte kullanılan gıda benzeri örtüşüyor mu?
Denetim Raporuna İtirazda Teknik Kontrol Listesi
- Numunenin piyasadan mı, üretim yerinden mi alındığı ve tutanağın usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediği.
- Şahit numune alınıp alınmadığı; itiraz hakkı çoğu zaman bu numuneye bağlıdır.
- Test koşullarının (temas süresi, sıcaklık, tekrar sayısı) ürünün öngörülen kullanımıyla uyumu.
- Analizi yapan laboratuvarın ilgili parametrede yetkilendirilmiş olup olmadığı.
- Sonucun ölçüm belirsizliği dikkate alınarak yorumlanıp yorumlanmadığı.
Sorumluluk Zinciri: Üretici, İthalatçı, Satıcı
Gıda güvenliği mevzuatında sorumluluk zincirin her halkasına dağılmıştır. İthal ürünlerde, yurt dışı üreticinin uygunluk beyanı ithalatçıyı otomatik olarak sorumluluktan kurtarmaz; ithalatçının kendi doğrulama yükümlülüğü vardır. Uygunluk beyanının Tebliğ'in aradığı içerikte olmaması, tek başına bir aykırılık başlığı oluşturabilir. Ayrıca gıda güvenliğini tehlikeye düşüren ürünün piyasada bulunması, tüketicinin uğradığı zarar bakımından ayrı bir tazminat sorumluluğu doğurabilir.
İdari Para Cezası ve Ürün Toplatma Kararına Karşı Yol
Aykırılık tespiti üzerine idari para cezası, ürünün toplatılması veya faaliyetin durdurulması gibi işlemler tesis edilebilir. Bu işlemlere karşı başvurulacak merci, kararın dayanağına ve türüne göre değişir; kararın tebliğ metninde gösterilen başvuru yolu ve süresi esas alınmalıdır. Ürün toplatma gibi hızlı sonuç doğuran işlemlerde, dava dilekçesiyle birlikte yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması pratikte belirleyici olur; aksi hâlde dava kazanılsa bile ticari zarar telafi edilemez hâle gelebilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Migrasyon testine dayalı uyuşmazlıklarda teknik itirazın hukuki dille kurulması gerektiğinden, savunma hazırlığının bir hukukçu ve gıda mühendisi eşliğinde yürütülmesi önerilir.