Psikoloji alanında faaliyet gösteren üniversite uygulama ve araştırma merkezleri, akademik araştırmanın yanında danışan/katılımcı ile doğrudan temas eden hizmetler de yürütebilir. Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi Psikoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, merkezin amacını, faaliyet alanlarını ve yönetim organlarını belirlerken bu hassas alanın çerçevesini de çizer.
Faaliyet Alanının Sınırı Neden Kritik?
Merkezin yönetmelikte sayılan faaliyet alanı, aynı zamanda yetkisinin de sınırıdır. Eğitim, araştırma, ölçek geliştirme, seminer ve proje faaliyetleri ile klinik nitelikli uygulamalar farklı mevzuat gerekliliklerine tabidir. Bir hizmetin merkez bünyesinde sunulup sunulamayacağı belirlenirken hem yönetmelik metni hem de meslek icrasına ilişkin genel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
Katılımcı ve Danışan Verilerinin Korunması
Psikoloji alanında işlenen veriler nitelik itibarıyla hassas olabilir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında:
- Aydınlatma yükümlülüğü, veri işlemeye başlamadan önce yerine getirilmelidir.
- Özel nitelikli veriler bakımından daha sıkı işleme şartları ve ek güvenlik tedbirleri gündeme gelir.
- Kayıtların saklama süresi ve imha planı önceden belirlenmiş olmalıdır.
- Araştırma sonuçlarının yayımında kimliği belirli hâle getiren bilgiler ayıklanmalıdır.
Etik Kurul ve Aydınlatılmış Onam
İnsan katılımcıyla yürütülen çalışmalarda etik kurul onayı ve aydınlatılmış onam, sürecin ayrılmaz parçasıdır. Onam metninin katılımcıya anlaşılır dille sunulduğu, çalışmadan çekilme hakkının bildirildiği ve onamın tarihli olarak alındığı belgelenmelidir. Bu belgelerin eksikliği, hem etik hem hukuki sorumluluk tartışması doğurur.
Merkez Yönetimi Açısından Kontrol Listesi
- Yönetim kurulu kararlarının tarih ve sayı ile düzenli tutulması
- Hizmet sunumunda görevlendirilen kişilerin yetkinlik ve görevlendirme belgelerinin dosyalanması
- Dış kurum protokollerinde veri paylaşımı ve gizlilik maddelerinin ayrıca yer alması
- Kayıtlara erişim yetkisinin görev bazında sınırlandırılması
- Şikâyet ve bildirimlerin yazılı olarak kayda alınması
Uyuşmazlık Doğduğunda
Bir başvurucunun veya katılımcının itirazı söz konusu olduğunda, önce işlemin hangi organca yapıldığı ve yönetmelikte öngörülen usule uyulup uyulmadığı incelenir. Verinin hukuka aykırı işlendiği iddiası varsa, veri sorumlusuna başvuru yolu ile ilgili kurum nezdindeki şikâyet yolu ayrı ayrı değerlendirilir; başvuru sırasının atlanması usulden ret sebebi olabilir.
Bu bilgiler genel çerçeve sunmak içindir. Merkezin faaliyetinden doğan somut bir uyuşmazlıkta yürürlükteki yönetmelik, onam belgeleri ve veri kayıtları birlikte incelenmeli; gerektiğinde alanında deneyimli bir hukukçudan görüş alınmalıdır.