3620 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisinin Dış İlişkilerinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, yasama organının uluslararası alandaki temas ve faaliyetlerini kurala bağlar. Yürütmenin dış politika yetkisinden ayrı olarak, parlamentonun kendi düzeyinde yürüttüğü ilişkiler bulunur ve bu ilişkilerin sınırı ile usulü belirsiz bırakılmamıştır.
Parlamento diplomasisi ne kapsar
Kanun; yabancı ülke parlamentolarıyla kurulan dostluk grupları, uluslararası parlamenter kuruluşlardaki temsil, resmî ziyaretler ve yurt dışına gönderilecek heyetlerin oluşumu gibi başlıkları kapsar. Bu faaliyetler yürütmenin yaptığı anlaşmalardan farklıdır; kural olarak devleti bağlayıcı taahhüt doğurmaz, siyasi ve kurumsal nitelik taşır.
Karar alma ve yetki
Dış ilişkilere yönelik faaliyetlerin hangi organ tarafından, hangi usulle kararlaştırılacağı kanunda düzenlenmiştir. Temsil görevlerinde siyasi parti gruplarının sayısal ağırlığının gözetilmesi, uygulamanın temel ilkelerindendir. Yetki dağılımının açık olması, alınan kararların sonradan usul yönünden tartışılmasını önler.
Yürütmenin dış politika yetkisiyle ilişkisi
- Parlamenter temaslar, devletin resmî dış politikasının yerine geçmez
- Uluslararası anlaşmaların onaylanmasına ilişkin süreç ayrı bir usule tabidir
- Uluslararası kuruluşlardaki oy ve görüşlerin bağlayıcılığı kuruluşun kendi statüsüne göre belirlenir
- Yurt dışı görevlendirmelerde harcamalar mali mevzuatın denetimine tabidir
Hukukçu açısından neden önemli
Bu kanun günlük uyuşmazlıkların konusu olmamakla birlikte, uluslararası belgelerin iç hukuktaki değerini tartışan dosyalarda arka plan sağlar. Bir parlamenter kuruluşun aldığı tavsiye kararının, iç hukukta doğrudan uygulanabilir bir norm gibi ileri sürülmesi sık rastlanan bir hatadır. Bağlayıcılık iddiası, ilgili metnin niteliğine ve Türkiye bakımından onay sürecinin tamamlanıp tamamlanmadığına göre değerlendirilir.
Kaynak taraması yaparken
- İlgili metnin türünü belirleyin: anlaşma mı, tavsiye kararı mı, bildirge mi.
- Onay ve yayım sürecinin tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol edin.
- Metni resmî kaynağından, çeviri kaydıyla birlikte dosyaya alın.
- İç hukukta karşılığı olan düzenlemeyi ayrıca gösterin.
Buradaki açıklamalar tanıtıcı niteliktedir. Uluslararası belgelere dayanan bir savunma kuruluyorsa, belgenin hukuki değeri konusunda ayrıntılı bir inceleme yapılması gerekir.