Andırın Geben Barajı ve Sulaması Projesi kapsamında belirtilen bazı taşınmazların Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 3693 sayılı karar, baraj ve sulama yatırımlarında sıkça karşılaşılan bir usulü devreye sokar. Baraj projelerinde etkilenen alan geniştir ve genellikle tarımsal üretim yapılan araziler, ağaçlıklar, su kaynakları ve yerleşim çevresindeki parseller birlikte söz konusu olur. Bu rehber, arazi sahibinin bedel tespiti aşamasına nasıl hazırlanacağına odaklanır.
Baraj ve sulama projelerinde kamulaştırmanın kapsamı
Baraj gövdesi, göl alanı, iletim ve sulama kanalları ile yol ve şantiye alanları farklı kamulaştırma ihtiyaçları doğurur. Göl alanında kalan taşınmazlarda kural olarak mülkiyetin tamamı alınırken, kanal ve isale hattı güzergâhında kısmi kamulaştırma veya irtifak gündeme gelebilir. Malikin ilk yapması gereken, kararın ekindeki listede parselinin hangi kapsamda yer aldığını ada ve parsel numarasıyla doğrulamaktır. Kapsamın yanlış anlaşılması, tüm sürecin yanlış yürütülmesine yol açar.
Ürün, ağaç ve yapıların değeri kaybedilmesin
Tarım arazilerinde bedelin belirlenmesinde arazinin niteliği kadar üzerindeki muhdesat da önemlidir. Dikili ağaçların türü, yaşı ve verim durumu, sulama imkânı, sera ve depo gibi yapılar, ahır ve besi tesisleri, su kuyusu ve göletler ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu nedenle keşif gününde arazide bulunmak ve tespitleri tutanağa geçirtmek belirleyicidir. Faydalı hazırlık şu belgelerle yapılır:
- Tarımsal üretim ve destekleme kayıtları ile ürün satış belgeleri
- Ağaç sayımı ve yaşını gösteren tarihli fotoğraf ve varsa önceki bilirkişi raporları
- Sulama, elektrik ve su aboneliği kayıtları
- Yapılara ilişkin ruhsat, proje ve fatura belgeleri
- Arazinin kiralanmış olması hâlinde kira sözleşmeleri
Bedel tespiti ve tescil yargılamasında malikin rolü
Acele kamulaştırmada ilk aşamada belirlenen bedel, nihai karşılık değildir. Bedel tespiti ve tescil yargılamasında bilirkişi incelemesi yapılır ve rapora karşı itiraz hakkı doğar. İtirazın etkili olması için soyut biçimde bedelin düşük olduğunu söylemek yeterli değildir; hangi kalemin hangi veriyle eksik hesaplandığının gösterilmesi gerekir. Örneğin arazinin sulu tarım arazisi olarak değerlendirilmesi gerekirken kuru tarım kabul edilmişse, bunun somut kayıtlarla ortaya konulması beklenir.
Kısmi kamulaştırma ve artan kısmın durumu
Parselin bir bölümü alındığında geriye kalan kısım kimi zaman ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelir. Yol bağlantısının kesilmesi, sulama imkânının kaybı veya kalan alanın makineyle işlenemeyecek büyüklüğe düşmesi bu kapsamdadır. Bu durum dosyada açıkça ileri sürülmezse değerlendirmeye alınmaz; kroki, kadastral pafta ve teknik açıklamayla desteklenmesi gerekir.
Ödeme, bloke ve tapu işlemleri
- Mahkeme tarafından belirlenen bedelin hangi hesaba, hangi kişiler adına bloke edildiğini takip edin.
- Mirasçı veya paydaş çokluğu varsa pay oranlarının doğru gösterildiğini kontrol edin.
- Üzerinde haciz veya ipotek bulunan taşınmazlarda ödemenin akıbetini önceden öğrenin.
- Tescil sonrası vergi ve emlak kayıtlarının güncellenmesini ihmal etmeyin.
Bu yazı, baraj projelerinden etkilenen maliklere genel bir çerçeve sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Parselinizin niteliği ve dosyanın aşaması sonucu belirlediğinden, keşif ve rapor aşamalarında hukuki destekle hareket etmeniz önerilir.