Üniversite bünyesindeki psikoloji uygulama ve araştırma merkezleri, hem bilimsel araştırma hem de eğitim amaçlı uygulama yürütür. Samsun Üniversitesi Psikoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, merkezin amacını, organlarını ve faaliyet esaslarını düzenler. Bu rehber, merkez faaliyetinin gizlilik ve sorumluluk boyutuna odaklanır.
Hizmetin Niteliği ve Sınırı
Merkez faaliyetleri; ölçme–değerlendirme, danışmanlık, eğitim ve bilimsel araştırma gibi başlıklarda toplanabilir. Burada belirleyici olan, sunulan hizmetin hangi meslek grubunun yetki alanına girdiğidir. Sağlık hizmeti niteliğindeki uygulamaların, ilgili sağlık mevzuatı çerçevesinde ve yetkili kişilerce yürütülmesi gerekir. Bu sınırın merkez yönetmeliğiyle genişletilmesi mümkün değildir; kurucu yönetmelik iç işleyişi düzenler, meslek icrasının kapsamını belirlemez.
Gizlilik: Merkezin En Hassas Yükümlülüğü
Danışan kayıtları, psikolojik test sonuçları ve görüşme notları, 6698 sayılı Kanun bakımından hassas veri içerir. Bu kayıtlar bakımından:
- Erişim yalnızca hizmeti yürüten ekiple sınırlandırılmalı,
- Eğitim amaçlı kullanımda kimlik bilgileri çıkarılmalı,
- Saklama süresi önceden belirlenmeli ve süre sonunda imha usulü uygulanmalı,
- Üçüncü kişilerin bilgi taleplerinde hukuki dayanak aranmalıdır.
Bir mahkeme veya soruşturma makamının usulüne uygun talebi ile bir yakının sözlü bilgi isteği aynı kategoride değerlendirilemez.
Aydınlatma ve Onam
Danışanın hizmetin kapsamını, kayıtların nasıl tutulacağını ve verilerin kimlerle paylaşılabileceğini önceden bilmesi gerekir. Araştırma amaçlı kullanım söz konusuysa bu, hizmet onamından ayrı ve açık biçimde alınmalıdır. Hizmet için verilen onamın araştırma kullanımını da kapsadığının varsayılması, uygulamada en sık rastlanan hatalardan biridir.
Çocuk ve Ergen Danışanlarda Özel Durum
Küçüklerle yürütülen çalışmalarda velayet durumu, onamın kim tarafından verileceğini belirler. Boşanmış ebeveynlerde velayetin kimde olduğu ve ortak velayet bulunup bulunmadığı, işlem öncesinde belgeyle teyit edilmelidir. Bu teyit yapılmadan başlanan çalışmalar, sonradan hem şikâyet hem de tazminat talebine konu olabilir. Ayrıca çocuğun korunmaya ihtiyacı olduğuna dair bir tespit ortaya çıkarsa, bildirim yükümlülüğünün nasıl işleyeceği önceden belirlenmiş olmalıdır.
Merkez İçin Uygulama Önerileri
- Yazılı aydınlatma ve onam formlarını hizmet türüne göre ayrıştırın.
- Kayıtları kilitli fiziki ortamda veya erişim kontrollü sistemde tutun.
- Süpervizyon ve eğitim kullanımını ayrı bir onamla düzenleyin.
- Bilgi taleplerine yanıt verilmeden önce yazılı değerlendirme yapın.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Gizlilik, onam ve bildirim yükümlülükleri somut olayın koşullarına göre değiştiğinden, tereddüt hâlinde vaka bazlı hukuki değerlendirme alınması uygun olur.