Tunceli ilinde ekli listede belirtilen yerlerde arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme hizmetleri yapılmasına ilişkin 3876 sayılı Karar uygulanırken ortaya çıkan uyuşmazlıklarda, dosyanın esasına girilmeden kaybedilen davaların başlıca nedeni yanlış mahkemeye başvurmaktır. Toplulaştırma süreci hem idari hem özel hukuk nitelikli işlemler ürettiğinden, hangi talebin nereye götürüleceği baştan doğru kurulmalıdır.
Önce sorun: uyuşmazlığın kaynağı bir idari işlem mi?
Ayrımı yapmak için pratik bir test uygulanabilir: talebiniz, bir kamu idaresinin tek taraflı olarak tesis ettiği bir işlemin hukuka aykırı olduğunu söylüyorsa idari yargı gündeme gelir. Derecelendirmenin hatalı yapılması, itirazın reddedilmesi, parselasyon planının hukuka aykırılığı, kesinti uygulaması gibi iddialar bu gruba girer.
Buna karşılık, tescil sonrası mülkiyetin kime ait olduğu, muris muvazaası, önalım, taşkın yapı veya paydaşlar arasındaki iç ilişki gibi tartışmalar özel hukuk alanındadır ve adli yargıda görülür.
Kararın kendisine karşı dava ile bireysel işleme karşı dava aynı yere gitmez
- Cumhurbaşkanı kararına yönelik iptal talepleri bakımından ilk derece mahkemesi Danıştay’dır.
- Karara dayanılarak tesis edilen bireysel işlemler (itirazın reddi, dağıtım cetveli, kesinti, tescile esas işlem) bakımından ise yer itibarıyla yetkili idare mahkemesi görevlidir.
- Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda yetki, kural olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine bağlanır; bu, hem adli hem idari yargıda gözetilen bir ölçüttür.
Yanlış mercie başvurunun bedeli
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosya kendiliğinden doğru mahkemede canlanmaz; kanunun aradığı süre içinde yeniden başvuru yapılması gerekir ve bu aşamada dava açma süresi çoktan dolmuş olabilir. Özellikle idari davalarda altmış günlük genel süre işlerken adli yargıda geçen aylar telafi edilemez. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce şu üç soru cevaplanmalıdır: Hangi işlem? Kim tesis etti? Hangi tarihte tebliğ edildi?
Dilekçe öncesi kontrol listesi
- Dava konusu işlemin adını ve tarihini tam olarak yazın; genel bir süreç şikâyeti dava konusu olmaz.
- Tebliğ belgesini dosyaya ekleyin; süre tartışması ilk olarak buradan çözülür.
- Yürütmenin durdurulması talebinizi, tescil aşamasına geçilmeden önce gündeme getirin.
- Aynı olayda hem idari hem adli talebiniz varsa bunları ayrı dosyalarda ve doğru sırayla ilerletin.
Bu değerlendirme genel usul bilgisi sunar, somut dosyanızdaki işlemin niteliğine göre sonuç değişebilir. Görev ve yetki tartışmasının maliyeti yüksek olduğundan, başvuru yolunu belirlemeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.