3911 sayılı Karar ile 2021 yılı Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hükümeti arasındaki İktisadi ve Mali İşbirliği Anlaşmasının yürürlük tarihi 22 Nisan 2021 olarak tespit edilmiştir. İlk bakışta teknik görünen bu tespit, anlaşmadan doğan hak ve yükümlülüklerin hangi andan itibaren doğduğunu belirlediği için uygulamada doğrudan sonuç doğurur.
Yürürlük tarihi tespiti kararı ne işe yarar?
Milletlerarası anlaşmaların imza tarihi, onay tarihi ve yürürlüğe giriş tarihi birbirinden farklıdır. Anlaşma metninde yürürlüğün belirli bir bildirimin tamamlanmasına bağlandığı hâllerde, bu anın resmî olarak duyurulması gerekir. Yürürlük tarihi tespiti kararları tam da bu işlevi görür ve tarafların uygulamada esas alacağı tarihi netleştirir.
Anlaşmanın iç hukuktaki yeri
Anayasa uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulan milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir. Bu nedenle yürürlüğe giren bir anlaşmanın hükümleri, kapsamına giren ilişkilerde doğrudan uygulanabilir nitelik taşıyabilir. Ancak bir hükmün doğrudan uygulanabilir olup olmadığı, metnin ilgili maddesinin açıklığına ve taraflara bıraktığı takdir alanına göre değerlendirilir; her hüküm kendiliğinden kişilere talep hakkı vermez.
Hangi işlem hangi tarihe göre değerlendirilir?
- Yürürlük tarihinden önce tamamlanmış işlemler, kural olarak o dönemde geçerli hukuka tabidir.
- Yürürlükten sonra kurulan ilişkilerde anlaşmanın öngördüğü usul ve koşullar esas alınır.
- Yürürlük tarihini kapsayan sürekli nitelikli ilişkilerde, hangi dönemin hangi rejime tabi olduğu ayrıştırılmalıdır.
- Mali işbirliği kapsamındaki aktarım ve kredi ilişkilerinde, anlaşma ile birlikte uygulanacak teknik protokollerin tarihleri de kontrol edilmelidir.
Uyuşmazlıkta izlenecek yol
KKTC ile ilişkili işlemlerde ortaya çıkan uyuşmazlıklarda ilk belirlenmesi gereken husus, uyuşmazlığın anlaşmanın kapsamına girip girmediği ve hangi ülkenin makamlarının yetkili olduğudur. Bu belirleme yapılmadan başlatılan süreçler, çoğu zaman yetkisizlik nedeniyle zaman kaybına yol açar. Anlaşma metninin uyuşmazlık çözümüne ilişkin hükümleri ile tarafların kurduğu sözleşmedeki yetki ve uygulanacak hukuk kayıtları birlikte okunmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; anlaşma hükümlerinin somut ilişkiye etkisi belge ve sözleşme içeriğine göre değişebileceğinden, ayrıntılı bir hukuki inceleme yapılması yerinde olur.