Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Bilişsel Davranışsal Çalışmalar Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, psikolojik danışmanlık, terapi eğitimi ve bilimsel araştırma faaliyetlerini bir arada yürüten bir birimin çalışma çerçevesini kurar. Bu tür merkezlerde hukuki risk, yönetim yapısından çok, aynı anda hem hizmet sunulması hem eğitim verilmesi hem de araştırma yapılmasından doğar; üç faaliyetin sınırları ayrılmazsa, danışana ait bilgi bir amaçtan diğerine izinsiz aktarılmış olur.
Üç Faaliyetin Ayrıştırılması
Bir kişi merkeze danışan olarak başvurduğunda, kendisiyle yapılan görüşmenin süpervizyon kapsamında izlenmesi, kayıt altına alınması veya bir tez çalışmasında kullanılması ayrı ayrı rıza gerektirir. Genel bir başvuru formuna atılan tek imza, bu üç kullanımın tamamını kapsamaz. Bu nedenle merkezin belge seti şu şekilde kurgulanmalıdır:
- Hizmet almaya ilişkin sözleşme ve bilgilendirilmiş onam
- Görüşmenin eğitim/süpervizyon amacıyla izlenmesine ilişkin ayrı onam
- Ses veya görüntü kaydı alınacaksa kaydın süresi ve imhasını gösteren ayrı metin
- Araştırmada kullanım için, etik kurul onayına atıf yapan ayrı rıza
Gizliliğin Sınırı Nerede Biter?
Ruh sağlığı alanında gizlilik esastır; ancak mutlak değildir. Danışanın kendisine veya başkasına yönelik ciddi ve yakın bir tehlike ortaya koyduğu hâller ile suç ihbarına ilişkin yasal yükümlülükler, gizliliğin istisnasını oluşturur. Merkezin, bu istisnaların hangi hâllerde devreye gireceğini danışana ilk görüşmede anlatması ve onam metnine yazması gerekir. Sonradan yapılan bir bildirimin "habersiz ifşa" olarak nitelendirilmesini önleyen tek şey, bu önceden bilgilendirmedir.
Kayıtların Saklanması ve Talep Edilmesi
- Danışan dosyaları fiziksel ve dijital olarak erişim yetkisi sınırlandırılmış biçimde tutulmalıdır.
- Kime, hangi tarihte, hangi kaydın açıldığı loglanabilir olmalıdır.
- Mahkeme veya savcılıktan gelen belge talebinde, talebin kapsamı dışına çıkan bilgiler gönderilmemeli; talep yazısındaki kapsamla sınırlı yanıt verilmelidir.
- Danışanın kendi kaydına erişim talebi 6698 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilerek süresinde yanıtlanmalıdır.
- Saklama süresi dolan kayıtların imhası, imha tutanağıyla belgelenmelidir.
Öğrenci Uygulamalarında Sorumluluk
Merkezde lisans veya lisansüstü öğrencilerin süpervizyon altında uygulama yapması yaygındır. Burada danışana verilen hizmetin sorumluluğu, uygulamayı yapan öğrenciden çok, süpervizörün ve kurumun üzerindedir. Danışanın, karşısındaki kişinin öğrenci olduğunu ve sürecin süpervizyon altında yürüdüğünü baştan bilmesi gerekir. Bu bilgi verilmemişse, hizmetin niteliğine ilişkin yanıltma iddiası gündeme gelebilir.
Merkezin Yetki Alanı Dışına Çıkma Riski
Merkez yönetmeliğinde tanımlanan faaliyet alanı dışında, örneğin tıbbi tanı veya ilaç önerisi niteliğine yaklaşan bir hizmet sunulması, hem yönetmeliğe hem ilgili sağlık mevzuatına aykırılık doğurur. Danışana verilen yazılı raporların, merkezin yetki alanı içinde kalan ifadelerle sınırlanması ve rapor formatının önceden standartlaştırılması bu riski büyük ölçüde giderir.
Burada aktarılanlar genel çerçeve niteliğindedir. Merkezinizin yönetmelik metni, etik kurul kararları ve somut danışan ilişkisinin özellikleri farklı sonuçlar doğurabileceğinden, uygulamaya geçmeden önce belge setinizin hukuki incelemeden geçirilmesinde yarar vardır.