Yapı yaklaşık birim maliyetleri tebliğleri, binaların yapı sınıf ve gruplarına göre metrekare birim maliyetlerini ilan eder. Bu rakamlar, mimarlık ve mühendislik hizmet bedelinin hesabında, ruhsat harçlarının belirlenmesinde ve pek çok uyuşmazlıkta bilirkişi hesaplamalarına dayanak olarak kullanılır. 2022 yılına ilişkin tebliğ de o yıl içinde ruhsata bağlanan yapılar bakımından bu işlevi görür. Uygulamadaki asıl tartışma, rakamın kendisinde değil, yapının hangi sınıf ve gruba yerleştirileceğindedir.
Yapı Sınıfı Tespiti: Uyuşmazlığın Kalbi
Aynı metrekaredeki iki yapı, farklı sınıflara yerleştirildiğinde hesaplanan bedel ciddi biçimde değişir. Sınıflandırma; yapının kullanım amacı, taşıyıcı sistemi, donatı düzeyi ve teknik özelliklerine göre yapılır. Tarafların en sık düştüğü hata, proje müellifinin beyanına dayanan sınıflandırmayı sorgulamadan kabul etmektir. İtiraz edilecekse dayanak, mimari proje paftaları, mahal listesi, statik proje ve yapı ruhsatındaki nitelik bilgisi olmalıdır.
Hizmet Bedeli Alacağında İzlenecek Yol
- Sözleşmede kararlaştırılmış bir bedel varsa önce o esas alınır; tebliğ, sözleşmenin yerine geçmez.
- Bedel kararlaştırılmamış ya da belirsizse, hesaplama için tebliğ birim maliyetleri ve ilgili oranlar bir başlangıç ölçütü olarak kullanılır.
- Hangi yılın tebliğinin uygulanacağı, hizmetin ifa edildiği ve ruhsatın alındığı dönem esas alınarak belirlenir.
- İşin ifa edildiğine dair belge (teslim tutanağı, ruhsat eki proje onayı, yazışmalar) toplanır.
- Alacak için önce ihtar çekilerek temerrüt oluşturulur, ardından dava veya icra yolu tercih edilir.
Delil Eksikliğinin Bedeli
Serbest çalışan mimar ve mühendislerde sık rastlanan durum, işin sözlü anlaşmayla yürütülmesi ve teslimin belgelenmemesidir. Böyle dosyalarda alacağın varlığı değil, miktarı ve muacceliyeti tartışmalı hâle gelir. Asgari koruma için şunlar saklanmalıdır:
- Proje dosyasının onaya sunulduğunu gösteren idare kayıtları
- Revizyon taleplerini ve yapılan ek işleri gösteren yazışmalar
- Kısmi ödeme dekontları ve bunların hangi iş kalemine ait olduğuna dair açıklamalar
- İşin durdurulduğu veya iptal edildiği hâllerde bunu bildiren yazı
Bilirkişi Raporuna İtiraz Ederken
Hesap raporlarına yapılan itirazlar çoğu zaman "rakam yüksek/düşük" biçiminde genel kalır ve sonuç getirmez. Etkili itiraz, raporun hangi yılın tebliğini, hangi yapı sınıfını ve hangi metrekareyi esas aldığını tek tek gösterip her biri için karşı dayanak sunar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde rapora itiraz süresi sınırlıdır; sürenin kaçırılması, sonraki aşamalarda aynı itirazın dinlenmesini zorlaştırır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Yapı sınıfı tespiti ve bedel hesabı teknik inceleme gerektirdiğinden, somut dosyanızda proje belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirme almanız faydalı olacaktır.