Mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesabında kullanılacak yapı yaklaşık birim maliyetleri tebliği, bir yapının sınıf ve grubuna göre metrekare bazlı maliyet değerini belirler. Bu değer, serbest çalışan mimar ve mühendislerin hizmet bedelinin, ruhsat harçlarının ve kimi zaman eser sözleşmesinden doğan alacağın hesabında referans alınır. Uyuşmazlıkların büyük kısmı, yapının hangi sınıf ve gruba girdiği tartışmasından doğar.
Birim Maliyet Neden Hukuki Sonuç Doğurur?
Tebliğ teknik bir cetvel gibi görünse de, taraflar arasında bedel serbestçe kararlaştırılmamışsa hâkimin başvuracağı objektif ölçüt hâline gelir. Sözleşmede bedel belirlenmemiş ya da belirsiz bırakılmışsa, uygulamada yapı alanı ile ilgili yıla ait birim maliyet çarpılarak yaklaşık maliyet bulunur; hizmet bedeli bu maliyet üzerinden oranlanır. Dolayısıyla hangi yılın tebliğinin uygulanacağı başlı başına bir çekişme konusudur.
Yapı Sınıfı ve Grubu Tartışması
En sık görülen hata, projenin fiilî niteliğinden farklı bir sınıfta değerlendirilmesidir. Örneğin basit bir depo yapısının donatılı ve özel cepheli bir yapı gibi üst gruba yerleştirilmesi, bedeli katlarken; nitelikli bir yapının alt grupta gösterilmesi hak kaybı yaratır. Sınıflandırmayı desteklemek için:
- Onaylı mimari proje ve ruhsat eki belgeler
- Yapı kullanma izin belgesindeki tanım
- Mahal listesi ve teknik şartname
- Fiilî imalatı gösteren fotoğraf ve hakediş kayıtları
Hangi Yılın Tebliği Uygulanır?
Bedelin hesabında kural olarak hizmetin verildiği ya da sözleşmenin kurulduğu döneme ait tebliğ esas alınır; taraflar sözleşmede açıkça başka bir dönemi kararlaştırmışsa bu iradeye üstünlük tanınır. Uzun süren projelerde iş, birden çok tebliğ dönemine yayılabilir. Bu durumda imalatın hangi kısmının hangi dönemde tamamlandığını gösteren aşama kayıtları belirleyici olur.
Bilirkişi Raporuna İtiraz Ederken
Bedel uyuşmazlıklarında dosya neredeyse her zaman bilirkişiye gider. Rapora itiraz soyut kalmamalı; hangi sınıflandırmanın hangi belgeye aykırı olduğu, hangi yılın cetvelinin kullanılması gerektiği ve hesap hatasının rakamsal karşılığı tek tek gösterilmelidir. Genel nitelikli "rapor eksiktir" itirazları çoğunlukla sonuç vermez.
Sözleşme Aşamasında Alınacak Önlemler
- Yapı sınıfını ve grubunu sözleşmeye yazın.
- Hangi yılın tebliğinin uygulanacağını açıkça belirtin.
- Revizyon projelerinin bedele etkisini ayrı bir maddeye bağlayın.
- Hizmet aşamalarını ve her aşamanın bedel yüzdesini tanımlayın.
Buradaki açıklamalar yalnızca genel çerçeveyi tanıtır. Yapınızın sınıfı, sözleşmenizin metni ve ödeme geçmişiniz sonucu değiştirebileceğinden, bedel talebinizi ileri sürmeden önce dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.