7420 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un geçici 3'üncü maddesi, işverenlerin çalışanlarına yaptığı belirli destek ödemelerinin gelir vergisi ve sigorta primi yönünden istisna kapsamında değerlendirilmesine imkân tanımıştır. Konuya ilişkin usul ve esas tebliği, bu istisnanın kimlere, hangi koşullarla ve nasıl uygulanacağını açıklar.
İstisnanın Mantığı: Ücretten Sayılmayan Ödeme
Kural olarak işverenin çalışana yaptığı her nakdî ödeme ücret niteliğindedir ve gelir vergisi ile prim kesintisine tabidir. Geçici düzenleme, belirli koşulları taşıyan ödemeler bakımından bu kuralın istisnasını getirir. Bu nedenle uygulamadaki asıl soru "ödeme yapıldı mı" değil, "ödeme istisna kapsamındaki nitelikleri taşıyor mu" sorusudur. Kapsam dışına çıkan bir ödeme, geriye dönük olarak ücret sayılır ve buna bağlı yükümlülükler doğar.
Uygulamada Öne Çıkan Tartışma Noktaları
- Ödemenin ilgili dönemde ve düzenlemenin öngördüğü sınırlar içinde yapılıp yapılmadığı
- Mevcut bir ücret unsurunun ad değiştirerek istisna kapsamına sokulup sokulmadığı
- Toplu iş sözleşmesi veya bireysel iş sözleşmesinde yer alan düzenli ödemelerle ilişkisi
- Bordroda ayrı bir kalem olarak gösterilmemesi nedeniyle sonradan doğan ispat güçlüğü
- Aynı çalışana farklı adlar altında yapılan ödemelerin toplu değerlendirilmesi
Sonradan Yapılan Denetimde Ne Olur?
Vergi incelemesi veya sosyal güvenlik denetiminde istisnanın koşullarının oluşmadığı sonucuna varılırsa, ödemeler ücret kabul edilerek ek tarhiyat ve prim tahakkuku gündeme gelir. Bu durumda işveren açısından iki ayrı hukuki hat işler: vergi tarhiyatına karşı vergi mahkemesinde açılacak dava ile prim borcuna karşı izlenecek idari ve yargısal yollar. Bu iki hattın süreleri ve merci farklı olduğundan, tek bir başvuruyla her ikisinin çözüleceği varsayımı ciddi bir hak kaybı riski taşır.
İşveren İçin Kayıt Disiplini
- İstisna kapsamında yapılan ödemeleri bordroda ayrı ve açık bir kalem olarak gösterin.
- Ödemenin dayanağını gösteren yönetim kurulu kararı veya iç yazışmayı dosyalayın.
- Çalışan bazında yıllık toplamları izleyerek sınır aşımını önleyin.
- Muhasebe kayıtları ile banka ödeme kayıtlarının birebir eşleştiğinden emin olun.
- Denetim yazısı geldiğinde ilgili dönemin tüm belgelerini değiştirmeden ibraz edin.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. İstisna uygulamasının şirketinizin bordro yapısına etkisi, mali müşavir ve hukukçunun birlikte yapacağı bir incelemeyle netleştirilmelidir.