İstanbul Gelişim Üniversitesi Sanat ve Tasarım Uygulama ve Araştırma Merkezi'ne ilişkin yönetmelik, merkezin faaliyet alanını ve yönetim yapısını belirler. Sanat ve tasarım alanında çalışan bir merkezin gündelik işleyişinde ise ağırlık, üretilen eserlerin kime ait olduğu, nasıl sergilendiği ve nasıl ticarileştirildiği sorularındadır. Bu sorular baştan yazılı hâle getirilmediğinde, yıllar sonra sergi kataloğu veya satış aşamasında uyuşmazlık çıkar.
Eser Sahipliği: Öğrenci, Akademisyen, Kurum
Bir eseri fiilen meydana getiren kişi eser sahibidir. Kurum, eserin kendi imkânlarıyla üretilmiş olması gerekçesiyle otomatik hak sahibi olmaz; mali hakların kuruma geçmesi için yazılı bir devir veya kullanım izni gerekir. Merkez bünyesinde yürütülen atölye çalışmalarında birden fazla kişinin katkısı varsa, ortak eser mi birlikte eser mi olduğu ayrıca belirlenmelidir. Bu ayrım, tek başına kullanım yetkisinin kimde olduğunu değiştirir.
Sergi Sözleşmesinde Yer Alması Gerekenler
- Sergileme süresi, mekânı ve eserin taşınma sorumluluğu.
- Sigorta kapsamı ve hasar hâlinde değer tespiti yöntemi.
- Katalog ve tanıtım materyallerinde kullanım izninin sınırı.
- Eser adının ve sanatçı adının anılma biçimi.
- Satış gerçekleşirse gelir paylaşımı ve komisyon oranının yazılı olması.
Dijital Ortamda Yayın ve Görsel Kullanımı
Eserlerin merkez internet sitesinde ya da sosyal medya hesaplarında yayımlanması, umuma iletim hakkının kullanılması anlamına gelir ve ayrı izin gerektirir. İzin metninde mecra, süre ve coğrafi kapsamın belirtilmemesi, sonradan sanatçının itirazına açık bir alan bırakır. İnternet üzerinden yapılan izinsiz yayınlara karşı 5651 sayılı Kanun kapsamındaki erişim engelleme ve içerik çıkarma yolları da gündeme gelebilir.
Tasarım Tescili ve Marka Boyutu
Merkez bünyesinde geliştirilen ürün tasarımları, sınai mülkiyet mevzuatı çerçevesinde tescile konu olabilir. Tescil başvurusunun kim adına yapılacağı ve yenilik unsurunun korunması için sergileme öncesinde başvuru yapılıp yapılmayacağı stratejik bir tercihtir. Kamuya açık sergileme, yenilik değerlendirmesini etkileyebileceğinden takvim planlanmalıdır.
Uyuşmazlık Çıkmadan Alınacak Önlemler
- Her proje başında katılımcılarla tek sayfalık da olsa yazılı hak metni imzalayın.
- Eserin üretim aşamalarını tarihli fotoğraflarla belgeleyin.
- Devir mi lisans mı verildiğini metinde açıkça yazın.
- Satış ve sponsorluk gelirlerinin akışını kayıt altına alın.
Yukarıdakiler genel bir yönlendirmedir. Eser sahipliği ve lisans ilişkileri her projenin kendi koşullarına göre değiştiğinden, sergi veya ticarileştirme öncesinde sözleşme metinlerinin ayrıca incelenmesi ileride doğabilecek tartışmaları büyük ölçüde önler.