İşgücü uyum programları, katılımcıyı işverene bağlı klasik bir iş ilişkisine sokmadan, belirli süreli bir uyum ve eğitim ilişkisi kuran uygulamalardır. Buradaki temel hukuki soru şudur: Katılımcı ile programı yürüten işyeri arasındaki ilişki, hangi noktadan sonra fiilî bir iş ilişkisine dönüşür?
Statünün Belirlenmesinde Ölçüt
Programın adı değil, fiilî durum belirleyicidir. Katılımcı; işyerinin olağan üretim veya hizmet akışında, diğer işçilerle aynı işi, aynı talimat ve denetim altında yapıyorsa, uyum programının eğitim niteliği tartışmalı hâle gelir. Bu değerlendirmede devam çizelgeleri, görev tanımı ve fiilen yapılan iş karşılaştırılır.
Katılımcıyı Zorlayan Durumlar
- Programın öngörülen süreden önce sonlandırılması ve gerekçesinin bildirilmemesi
- Devamsızlık kaydının hatalı işlenmesi nedeniyle ödemenin kesilmesi
- Program kapsamı dışındaki işlerde çalıştırılma
- Program sonunda verilmesi öngörülen belgenin düzenlenmemesi
Ödeme Kesintisine İtiraz
- Kesintiye esas alınan devam kaydını yazılı olarak isteyin.
- Kendi kayıtlarınızla (giriş–çıkış, mesajlaşma, ulaşım kaydı) karşılaştırın.
- İtirazınızı öncelikle programı yürüten kuruma yazılı olarak iletin ve kayıt numarası alın.
- Cevap gelmese dahi sürelerin işlediğini varsayarak takviminizi kurun.
İş Kazası ve Sigortalılık
Program süresince meydana gelen bir olayda, katılımcının sigortalılık kapsamı ve bildiriminin doğru yapılıp yapılmadığı sonucu doğrudan etkiler. Bildirim eksikliği, katılımcının haklarını ortadan kaldırmaz; ancak hakkın kullanılabilmesi için ayrı bir tespit sürecinin yürütülmesini gerektirir ve bu da zaman kaybına yol açar.
İşveren Tarafında Risk
Programı yürüten işyeri açısından en büyük risk, katılımcının fiilen işçi gibi çalıştırıldığının sonradan tespit edilmesidir. Bu tespit, geriye dönük yükümlülükler doğurabilir. Bu nedenle görev tanımının program içeriğiyle sınırlı tutulması ve bunun kayıtlarla desteklenmesi gerekir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. İlişkinin hukuki nitelendirmesi somut çalışma koşullarına göre değiştiğinden, uyuşmazlık hâlinde belgeleriniz incelendikten sonra bir yol haritası belirlenmesi uygun olur.