Göl, baraj gölü ve nehir gibi iç su alanlarında faaliyet gösteren tekneler, deniz araçlarından farklı bir teknik ve idari rejime tabidir. İç Sularda Çalışan Gemi ve Su Araçları Yönetmeliği, bu araçların tonilato ölçümü, sicile kaydı, teknik özellikleri, denetimi ve çalışma izinlerine ilişkin esasları belirler.
Hangi Araçlar Kapsama Girer?
Kapsam, aracın kullanıldığı su alanına ve niteliğine göre belirlenir. Yolcu taşıyan gezi tekneleri, balıkçı tekneleri, hizmet botları ve kimi durumlarda sportif amaçlı araçlar bu düzenlemenin kapsamına girebilir. Kapsam değerlendirmesinin baştan yapılmaması, aracın izinsiz çalıştırıldığı gerekçesiyle idari yaptırıma muhatap olmasına yol açar.
Belgelendirme Zinciri
İç su araçlarında işletme, birbirini izleyen belgelere dayanır. Zincirdeki bir halkanın eksikliği diğerlerini de işlevsiz kılar:
- Tonilato belgesi: Aracın ölçüm sonuçlarını gösterir ve birçok işlemin ön koşuludur.
- Sicil kaydı ve mülkiyet belgeleri: Devir, rehin ve haciz işlemlerinin dayanağıdır.
- Denize/suya elverişlilik belgesi: Teknik uygunluğun periyodik denetimle doğrulanmasını gerektirir.
- Çalışma izni ve seferden çıkma belgeleri: Faaliyetin hangi bölgede ve hangi kapasiteyle yapılabileceğini sınırlar.
- Gemi adamı belgeleri: Araçta görevlendirilen personelin yeterliğini gösterir.
Denetimler ve İdari Yaptırımlar
Liman başkanlıkları ve yetkili idarelerce yapılan denetimlerde eksiklik tespit edilirse, aracın seferden men edilmesinden idari para cezasına kadar uzanan yaptırımlar uygulanabilir. İdari para cezalarına karşı itiraz usulü 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'ndaki genel rejime göre belirlenir; ancak cezanın dayanağını oluşturan özel kanun farklı bir başvuru yolu öngörmüşse ona öncelik verilir. Bu nedenle ceza tutanağının üzerinde yazılı başvuru merciinin ve süresinin dikkatle okunması gerekir; yanlış merciye yapılan itiraz süre kaybına yol açar.
Kaza Halinde Yapılacaklar
- Olay yerinde can güvenliği sağlandıktan sonra durum derhal yetkili idareye bildirilmelidir.
- Araçtaki seyir, bakım ve yolcu kayıtları değiştirilmeden muhafaza edilmelidir.
- Sigorta poliçesi varsa bildirim süresi içinde ihbar yapılmalıdır; gecikme teminat tartışması doğurur.
- Yolcu taşımacılığında meydana gelen zararlarda taşıyanın sorumluluğu, sözleşme ve ilgili ticaret mevzuatı hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
İşletmeci İçin Öneriler
Belgelerin geçerlilik tarihleri tek bir takvimde izlenmeli, yenileme başvuruları süre bitiminden makul süre önce yapılmalıdır. Aracın teknik özelliklerinde yapılan tadilatlar (motor değişimi, güverte düzenlemesi, yolcu kapasitesi artışı) çoğu zaman yeni bir onay gerektirir; bildirilmeyen tadilat, sigorta ve sorumluluk açısından ağır sonuç doğurabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Denizcilik ve iç su mevzuatı teknik ekler ve idari düzenlemelerle sık güncellendiğinden, işletme veya belge süreçlerinde yürürlükteki metinlere göre uzman değerlendirmesi alınması önerilir.