Serbest dolaşıma giriş, üçüncü ülkeden gelen eşyanın gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülükleri ödenerek Türkiye'de serbestçe kullanılabilir hale gelmesini ifade eden gümrük rejimidir. 18 seri numaralı Gümrük Genel Tebliği bu rejime ilişkin uygulama ayrıntılarını düzenler. İthalatçı açısından buradaki asıl mesele, beyanın doğruluğu ile sonradan yapılabilecek ek tahakkuk arasındaki bağdır.
Beyanın Üç Ayağı
Gümrük beyanının doğruluğu üç unsurun birlikte doğru olmasına bağlıdır ve idari incelemeler de bu üç başlık üzerinde yoğunlaşır:
- Tarife: Eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonu
- Kıymet: Eşyanın gümrük kıymetine dahil edilmesi gereken unsurlar
- Menşe: Eşyanın hangi ülkede üretildiği ve tercihli rejimden yararlanıp yararlanamayacağı
Bu üçünden herhangi birindeki hata, ödenmesi gereken vergi tutarını değiştirdiği için sonradan kontrol aşamasında ek tahakkuk ve idari para cezasıyla sonuçlanabilir.
Gümrük Kıymetine Nelerin Dahil Olduğu Gözden Kaçar
Uygulamada en sık atlanan kalem, fatura bedeli dışında kalan ödemelerdir. Royalti ve lisans ödemeleri, alıcı tarafından üreticiye bedelsiz sağlanan girdiler, belirli aracılık komisyonları ve navlun-sigorta unsurları kıymet beyanında ayrıca değerlendirilmelidir. İlişkili firmalar arasındaki alımlarda ise fiyatın ilişkiden etkilenip etkilenmediği ayrıca sorgulanır.
Sonradan Kontrol ve Ek Tahakkuk
- Beyan kabul edilip eşya teslim edildikten sonra da idare belge ve kayıtlar üzerinden inceleme yapabilir.
- İnceleme sonucunda eksik ödendiği tespit edilen vergi için ek tahakkuk düzenlenir.
- Ek tahakkuka karşı, gümrük mevzuatında öngörülen idari itiraz yolu tüketilmelidir; itiraz doğrudan dava açmanın önkoşuludur.
- İtirazın reddi halinde idari yargıda dava açılır; süre reddin tebliğinden işlemeye başlar.
- Gecikme faizi ve teminat konuları, itiraz aşamasında ayrıca değerlendirilmelidir.
Ceza Hukuku Boyutu Ne Zaman Devreye Girer
Beyandaki eksiklik idari bir hatadan ibaretse sonuç vergi ve idari para cezasıyla sınırlı kalır. Ancak sahte belge kullanımı, kaçırma amacıyla eşyanın gizlenmesi gibi haller söz konusuysa, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında ayrı bir ceza soruşturması gündeme gelir. İdari süreç ile ceza süreci birbirinden bağımsız yürür; birinde lehe sonuç alınması diğerini kendiliğinden sonlandırmaz.
Belge Arşivinin Değeri
Sonradan kontrol yıllar sonra yapılabildiği için, ithalatçının sözleşme, proforma, ödeme dekontu, taşıma ve menşe belgelerini düzenli biçimde saklaması savunmanın temelidir. Özellikle tercihli menşe iddiasında, menşe belgesinin geçerliliği ihracatçı ülkeden sonradan doğrulanabilir; doğrulamanın olumsuz sonuçlanması geriye dönük vergi doğurur.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Ek tahakkuk, idari para cezası veya kaçakçılık soruşturması gibi durumlarda süreler kısa ve sonuçları ağır olduğundan, tebligatı aldığınız anda hukuki destek almanız önerilir.