Tam otonom araçların otonom sürüş sistemine ilişkin tip onayı düzenlemesi, teknik bir uyum metni olmanın ötesinde, kaza sonrası sorumluluğun kimde olacağı tartışmasının altyapısını kurar. Sürücünün doğrudan hâkimiyetinin bulunmadığı bir sürüş modunda, klasik kusur değerlendirmesi yerini sistemin tasarım, onay ve kayıt zincirine bırakır. Bu rehber, o zinciri izler.
Tip Onayı Neyi Güvence Altına Alır?
Tip onayı, aracın ve otonom sürüş sisteminin belirlenen teknik ve güvenlik gerekliliklerini karşıladığının belgelenmesidir. Onay; sistemin çalışma alanı (hangi yol, hava ve hız koşullarında devreye girebileceği), asgari risk manevrası ve devir teslim senaryoları gibi başlıkları kapsar. Bu nedenle bir olayın değerlendirilmesinde ilk soru şudur: olay anındaki koşullar, sistemin onaylı çalışma alanı içinde miydi?
Kaza Sonrası Delil Toplama Sırası
- Aracın olay veri kaydedicisindeki verilerin, üzerine yazılmadan güvence altına alınması istenir.
- Sistemin sürüş modu geçiş kayıtları (otonom moda giriş, sürücüye devir uyarısı, devralma anı) talep edilir.
- Yazılım sürümü ve son güncelleme tarihi tespit edilir; uzaktan güncelleme geçmişi sorulur.
- Sensör verileri, kamera kayıtları ve varsa harici görüntüler eş zamanlı olarak toplanır.
Sorumluluk Kimde Aranır?
- Üretici/sistem sağlayıcı: Tasarım kaynaklı hata, güncelleme kusuru veya onaylı koşullar dışında sistemin devreye girmesi iddialarında.
- İşleten/araç sahibi: Bakım yükümlülüğü, uygun olmayan kullanım veya yetkisiz müdahale hâllerinde.
- Sürücü/kullanıcı: Devir uyarısına rağmen aracı devralmama gibi durumlarda.
- Sigorta ilişkisi: Zorunlu mali sorumluluk sigortası ve rücu ilişkileri ayrı bir eksende değerlendirilir.
Veri Koruma ve Erişim Sorunu
Otonom sistemler, konum ve sürüş davranışı dâhil geniş bir veri kümesi üretir. Bu verilerin işlenmesi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındadır; aynı zamanda araç kullanıcısının bu verilere erişim talebi, kaza sonrası ispat açısından belirleyici olabilir. Üreticinin veriyi ticari sır gerekçesiyle paylaşmaktan kaçınması hâlinde, delil tespiti yoluyla mahkeme kanalıyla talep edilmesi gündeme gelir.
Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Bu dosyalarda teknik inceleme belirleyicidir. Bilirkişiye yöneltilecek soruların; sistemin olay anındaki modu, uyarı zamanlaması, fren ve manevra kararının hangi veriye dayandığı ve onaylı çalışma alanına uygunluk noktalarında somutlaştırılması, raporun kullanılabilirliğini artırır.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; otonom sürüş uyuşmazlıkları hızla gelişen bir alan olduğundan, somut olayda güncel mevzuat ve teknik veriler birlikte incelenmelidir.