154 kV Gaziray-Gaziantep 4 branşman noktası ile Taşlıca TM arasındaki doğu ve batı enerji iletim hattı projeleri kapsamında taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına dair 4251 sayılı Karar, yüksek gerilim iletim hatlarına özgü bir konuyu gündeme getirir: mülkiyetin devri yerine çoğu kez irtifak hakkı kurulması.
İrtifak kamulaştırması ne demektir?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, amaç için yeterliyse mülkiyetin tamamının alınması yerine taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurulmasına imkân tanır. Bu durumda tapu malikte kalır; ancak hattın geçtiği koridorda kullanım kalıcı olarak sınırlanır. Malik açısından bu, “taşınmazım elimden çıkmadı” rahatlığıyla geçiştirilecek bir durum değildir, çünkü kısıt süresizdir ve taşınmazın gelecekteki değerini etkiler.
Hattın parsele getirdiği fiilî sınırlar
- Koridor boyunca yapılaşmanın ve kat ilavesinin engellenmesi
- Belirli yükseklikteki ağaçların dikilememesi veya budanmak zorunda kalınması
- Sulama, silo, sera gibi yapıların konumlandırılmasında kısıtlar
- İşletme ve bakım çalışmaları için parsele giriş zorunluluğu
Bedel yalnızca koridorun karşılığı değildir
İrtifak bedeli hesaplanırken tartışma çoğunlukla iki noktada yoğunlaşır. Birincisi, kısıtın taşınmaz değerinde yarattığı azalmanın oranıdır. İkincisi, hattın parseli ikiye bölmesi veya kalan alanı ekonomik olarak kullanılamaz hale getirmesi durumunda ortaya çıkan bütünlük kaybıdır. Kalan kısımda oluşan bu kaybın ayrıca talep edilmesi ve teknik veriyle desteklenmesi gerekir; kendiliğinden hesaba katılacağı varsayılmamalıdır.
Malikin dosyaya sunması gereken veriler
Parselin imar durumu, mevcut ve planlanan kullanım biçimi, üzerindeki muhdesat, hattın parseli kestiği açı ve kalan alanın şekli belirleyicidir. Elektrik piyasasına ilişkin mevzuat çerçevesinde yürütülen iletim yatırımlarında güzergâh teknik zorunluluklara dayandırılır; buna karşılık malikin, güzergâhın parselini daha az etkileyecek biçimde geçirilmesinin mümkün olduğunu somut olarak ortaya koyması dosyaya değer katar.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. İrtifak kamulaştırmalarında bedel ve kısıtın kapsamı parsele göre değiştiğinden, keşif aşamasından önce hukuki ve teknik destek alınması yararlı olur.