Üniversite girişimcilik merkezleri, öğrenci ve akademisyen fikirlerini şirketleşme aşamasına taşır. Bu yolculukta hukuki sorunlar çoğunlukla merkez yönetmeliğinden değil, merkezle girişimci arasında imzalanan destek sözleşmesinden doğar. Sözleşme okunmadan imzalandığında, kuruluş aşamasında verilen taahhütler yıllar sonra ortaklık yapısını kilitleyebilir.
Merkezin Sunduğu Destek Türleri
Yönetmelikler tipik olarak eğitim, mentorluk, ofis alanı tahsisi, ağ kurma faaliyetleri ve proje başvurularında rehberlik gibi faaliyet alanları sayar. Bu desteklerin bir kısmı ayni, bir kısmı hizmet niteliğindedir ve karşılığında ne talep edildiği yönetmelikte değil sözleşmede belirlenir.
Sözleşmede Mutlaka Netleşmesi Gereken Başlıklar
- Merkeze veya üniversiteye pay verilecek mi, verilecekse hangi oranda ve hangi aşamada?
- Fikri hakların girişimciye devri ne zaman ve hangi koşulla tamamlanıyor?
- Ofis tahsisi süresi dolduğunda ne olacak, kullanım bedeli doğacak mı?
- Program terk edilirse alınan desteklerin iadesi gündeme gelir mi?
- Rekabet yasağı veya münhasırlık kaydı var mı?
Akademisyen Girişimcinin Özel Durumu
Öğretim elemanının şirket kurması ve şirkette görev alması, yükseköğretim mevzuatındaki izin ve görevlendirme kurallarına tabidir. Ayrıca üniversite imkânları kullanılarak geliştirilen bir buluş söz konusuysa, yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara ilişkin özel rejim devreye girer ve buluşun kuruma bildirilmesi gerekir. Bildirim yapılmadan kurulan şirkete devredilen bir teknoloji, sonradan hak sahipliği uyuşmazlığına dönüşebilir.
Ortaklar Arası Anlaşmayı Erken Yapın
- Kurucular arasında pay dağılımını ve hak ediş takvimini yazılı hâle getirin.
- Ayrılan kurucunun payına ne olacağını baştan kararlaştırın.
- Fikri hakların şirkete devrine ilişkin ayrı bir devir belgesi düzenleyin.
- Karar alma çoğunluklarını ve tıkanma hâlinde çözüm yolunu belirleyin.
- Şirket kurulmadan önce marka ve alan adı araştırması yapın.
Destek Kesildiğinde İtiraz
Merkez yönetim kurulunun programdan çıkarma veya destek sonlandırma kararı, bir kamu üniversitesi söz konusuysa idari işlem niteliğindedir ve idari yargı denetimine açıktır. Vakıf üniversitelerinde ise ilişkinin sözleşmesel niteliği ağır bastığından uyuşmazlık kural olarak adli yargıda çözülür. Bu ayrım, başvurulacak merciyi doğrudan belirlediği için baştan tespit edilmelidir.
Bu yazı genel yönlendirme sunar; imzalanacak destek sözleşmesinin ve pay yapısının somut olarak incelenmesi ayrı bir çalışma gerektirir.