Karşılaştırmalı hukuk çalışmaları yalnızca akademik bir uğraş değildir; yabancı unsurlu bir uyuşmazlıkta yabancı hukukun içeriğinin belirlenmesi doğrudan yargılamanın sonucunu etkiler. İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği gibi düzenlemeler, bu alanda araştırma ve görüş üretecek kurumsal yapıyı tanımlar.
Merkezin Ürettiği Görüşün Dosyadaki Yeri
Üniversite merkezlerinden alınan hukuki mütalaalar, mahkemeyi bağlayan bir karar değildir. Bununla birlikte iki bakımdan işlev görür: yabancı hukukun içeriğinin tespitine yardımcı olur ve tarafın iddiasını teknik bir zemine oturtur. Mütalaanın dosyaya sunulmasında usul kuralları gözetilmeli, delil listesi ve süreler ihmal edilmemelidir.
Yabancı Hukukun Uygulanmasında Usul
Milletlerarası özel hukuk kurallarımıza göre hâkim, yetkili yabancı hukuku resen uygular ve içeriğinin tespitinde taraflardan yardım isteyebilir. Uygulamada izlenen adımlar şöyle özetlenebilir:
- Uyuşmazlığın hangi bağlama kuralı kapsamında olduğu belirlenir.
- Yetkili hukukun hangi ülke hukuku olduğu tespit edilir; taraflar hukuk seçimi yapmışsa bu seçimin geçerliliği incelenir.
- Yabancı hukukun metni ve içtihadi yorumu, resmi kanallar veya uzman görüşü yoluyla dosyaya kazandırılır.
- Yabancı hukukun uygulanmasının Türk kamu düzenine açıkça aykırılık oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.
Tarafın En Çok Zorlandığı Noktalar
- Metin yetmez, yorum gerekir: Yalnızca yabancı kanun maddesinin çevirisini sunmak çoğu zaman eksik kalır; o hükmün kendi ülkesindeki uygulanış biçimi de gösterilmelidir.
- Çeviri kalitesi: Yeminli tercüme ve gerektiğinde apostil/tasdik zinciri tamamlanmadan sunulan belgeler değerlendirme dışı kalabilir.
- Süre yönetimi: Yabancı hukukun tespiti zaman aldığından, talebin yargılamanın erken aşamasında yapılması gerekir.
- İçeriğin tespit edilememesi: Yabancı hukukun içeriği tüm çabaya rağmen belirlenemezse Türk hukukunun uygulanması gündeme gelir; bu ihtimal savunma stratejisinde önceden hesaba katılmalıdır.
Uygulamada Yol Gösterici Kontroller
- Sözleşmedeki hukuk seçimi ve yetki kaydını dava açmadan önce ayrıntılı okuyun.
- Yabancı mahkeme kararının tanınması veya tenfizi söz konusuysa, gerekli belgelerin listesini baştan çıkarın.
- Karşı tarafın yabancı hukuka ilişkin iddialarını, kaynak göstermeden kabul etmeyin.
- Mütalaayı hazırlayacak kuruma soruyu net ve sınırlı biçimde yöneltin; geniş sorular kullanılabilirliği düşürür.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunmayı amaçlar. Yabancı unsurlu uyuşmazlıklar ülkeye ve sözleşmeye göre önemli farklılıklar gösterdiğinden, dosyanıza özgü bir değerlendirme yaptırmanız isabetli olur.