Kullanılmış, yenileştirilmiş, kusurlu ya da yenilenmiş eşyanın ithali Türkiye'de serbest dolaşıma giriş bakımından izne tabi bir alandır. İlgili ithalat tebliği, hangi eşya gruplarının hangi kurumun izniyle getirilebileceğini ve hangi hâllerde iznin aranmadığını belirler. Uygulamada uyuşmazlıkların büyük bölümü, eşyanın "kullanılmış" sayılıp sayılmayacağı ve izin başvurusunun reddi üzerine yaşanır.
Eşyanın Niteliği Neden Belirleyici?
İzin gerekliliği, eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonu ile fiilî durumuna birlikte bakılarak saptanır. Sıfır olduğu beyan edilen ancak muayenede kullanım izi tespit edilen makine, doğrudan izin rejimine girer. Bu noktada üretim yılı, sayaç/çalışma saati kaydı, revizyon belgeleri ve satıcının teknik raporu somut veri değeri taşır.
İzin Başvurusunda Sık Yapılan Hatalar
- Başvurunun eşyanın Türkiye'ye sevkinden sonra yapılması ve eşyanın gümrükte beklemeye başlaması
- Proforma fatura ile fiilî eşya arasında model/seri numarası uyumsuzluğu
- Yenileştirme işleminin kim tarafından, hangi kapsamda yapıldığının belgelenmemesi
- Yatırım teşvik belgesi ya da özel düzenleme kapsamındaki istisnanın hiç ileri sürülmemesi
Ret Kararı Geldiğinde İdari Aşama
İzin talebinin reddi bir idari işlemdir. Karar tebliğ edildiğinde önce gerekçenin türü ayrıştırılmalıdır: eksik belge kaynaklı ret ile eşyanın niteliği kaynaklı ret farklı savunma gerektirir. Eksik belge hâlinde tamamlanmış dosyayla yeni başvuru genellikle daha hızlı sonuç verir. Niteliğe dayalı retlerde ise idareye başvuru yolu ve ardından idari yargı gündeme gelir; İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca dava açma süresi tebliğ tarihinden işlemeye başlar ve idareye yapılan başvuru bu süreyi belirli koşullarla durdurur.
Eşya Gümrükte Beklerken Ne Yapılmalı?
- Antrepo/ardiye maliyetinin günlük olarak hesaplanması ve zarar kaydının tutulması
- Mahrece iade, imha veya serbest bölgeye sevk seçeneklerinin maliyet karşılaştırması
- Gümrük idaresiyle yazışmaların tamamının tarihli örneklerinin saklanması
- Satıcıya karşı sözleşmesel sorumluluk için ihtar gönderilmesi
Ceza Riski Boyutu
Kullanılmış eşyanın sıfır olarak beyan edilmesi hâlinde Gümrük Kanunu kapsamında usulsüzlük ve vergi kaybına ilişkin idari para cezaları gündeme gelebilir; beyanın gerçeğe aykırılığı kasıtlı ise ayrıca ceza soruşturması ihtimali doğar. Bu nedenle düzeltme beyanı verilmesi ile itiraz yolunun seçimi, birlikte değerlendirilmesi gereken bir tercihtir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Eşyanızın tarife pozisyonu, ithalat amacı ve gümrükteki fiilî durumu sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızın bir gümrük ve idare hukuku alanında çalışan avukatla birlikte incelenmesi yerinde olur.