Bazı kimyasal maddeler, çalışanların sağlığı üzerindeki etkileri nedeniyle ithalatı yasaklanmış ya da yalnızca istisnai amaçlarla izne bağlanmış durumdadır. Bu alandaki düzenlemenin özelliği, gümrük aşamasındaki denetimin işyerindeki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleriyle doğrudan bağlantılı olmasıdır. Ürün gümrükten geçse dahi işverenin sorumluluğu orada bitmez.
Yasak mı, İzne Tabi mi?
İlk yapılması gereken, maddenin mutlak yasak kapsamında mı yoksa belirli amaçlarla izne tabi bir grupta mı olduğunu saptamaktır. Mutlak yasak kapsamındaki bir madde için başvuru yapılması sonuç doğurmaz; izne tabi grupta ise kullanım amacı, miktar ve alınacak koruyucu önlemler başvurunun esasını oluşturur. Asbest türevleri gibi tarihsel olarak yasaklanmış madde grupları bu ayrımın tipik örneğidir.
Başvuruda Aranan Temel Unsurlar
- Maddenin kimyasal kimliği ve güvenlik bilgi formu
- Kullanılacağı işlem, kapalı sistem olup olmadığı ve maruziyet öngörüsü
- Alternatif madde araştırmasının sonucu — ikame mümkünse izin beklentisi zayıflar
- İşyerinde uygulanacak teknik ve kişisel koruma önlemleri
İthalatçı ile İşveren Sorumluluğunun Kesiştiği Nokta
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene risk değerlendirmesi yapma, çalışanı bilgilendirme ve eğitme, gerekli koruyucu donanımı sağlama yükümlülüğü getirir. İthal edilen tehlikeli madde işyerine girdiği andan itibaren bu yükümlülükler devreye girer. Meslek hastalığı ya da iş kazası iddiasıyla açılan bir tazminat davasında, maddenin izinli ithal edilmiş olması tek başına işvereni sorumluluktan kurtarmaz; belirleyici olan alınan önlemlerin belgelenip belgelenemediğidir.
Delil Değeri Taşıyan Kayıtlar
- Risk değerlendirme raporu ve güncellenme tarihleri
- Ortam ölçümleri ile kişisel maruziyet ölçüm sonuçları
- Çalışanlara verilen eğitimlerin imzalı kayıtları
- Koruyucu donanımın zimmet ve yenileme kayıtları
- Periyodik sağlık muayenesi sonuçları
Bu kayıtlar sonradan üretilemeyeceği için, ihmal edildikleri hâlde savunmanın temel dayanağı kaybolur.
Denetim ve Yaptırım Aşaması
Uygunsuzluk tespitinde idari para cezası, işin durdurulması ve ürünün piyasadan çekilmesi gibi sonuçlar doğabilir. İdari yaptırım kararına karşı itiraz süresi tebliğle işlemeye başlar; ayrıca ağır sonuçlar doğmuşsa taksirle yaralama ya da ölüme neden olma bakımından ceza soruşturması yürütülebilir. İdari ve cezai süreçlerin farklı takvimlerle ilerlediği gözden kaçırılmamalıdır.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Tehlikeli madde ithalatı ve iş sağlığı yükümlülükleri birlikte değerlendirilmesi gereken alanlar olduğundan, işyerinize özgü durumu profesyonel destekle gözden geçirmeniz uygun olur.