Mersin'de 9M5126 İM-Derinçay çıkışı enerji nakil hattının yapımı için bazı taşınmazların TEDAŞ tarafından acele kamulaştırılmasına dair 4436 sayılı Karar, çoğu parselde mülkiyetin tamamının değil, hat güzergâhına isabet eden bölümün kullanımının kısıtlanması sonucunu doğurur. Bu rehber, irtifak kamulaştırmasının pratik sonuçlarına ve hesaba katılması gereken zarar kalemlerine odaklanır.
Mülkiyet Devri ile İrtifak Arasındaki Fark
Enerji nakil hatlarında sıklıkla, direk yerleri için mülkiyet, iletken hattının geçtiği koridor için ise daimi irtifak hakkı kurulur. Malik tapuda malik olarak kalmaya devam eder; ancak koridor üzerinde yapılaşma, belirli yükseklikte ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal işlemler bakımından kalıcı sınırlamalarla karşılaşır. Bu ikili yapı, bedel hesabının da iki ayrı kalemden oluşmasını gerektirir.
Koridorun Taşınmaz Üzerindeki Fiili Etkisi
Değerlendirmede yalnızca hattın izdüşümü değil, güvenlik mesafesi ve salınım payı da dikkate alınmalıdır. Direk ayaklarının tarla ortasına isabet etmesi, tarımsal makine hareketini engelleyerek ekilebilir alanın fiilen daralmasına yol açabilir. Aynı şekilde, seranın veya soğuk hava tesisinin genişleme yönünün kapanması, kalan kısmın ekonomik değerini düşürebilir.
Hesaba Katılması Gereken Zarar Kalemleri
- İrtifak bedeli: Kullanım kısıtı nedeniyle taşınmaz değerindeki azalma oranı
- Direk yeri bedeli: Mülkiyeti devredilen bölümün tam değeri
- Ağaç ve ürün zararı: Kesilen veya budanan ağaçların yaş ve verim durumuna göre karşılığı
- Yapı ve tesis zararı: Sulama hattı, depo, sundurma gibi unsurlarda oluşan kayıp
- Bütünlük kaybı: Parselin bölünmesi nedeniyle kalan kısımda ortaya çıkan değer düşüklüğü
Narenciye ve Sera Alanlarında Özellik Arz Eden Durumlar
Bölgede yaygın olan çok yıllık bitki ve örtüaltı üretimde, zararın bir defaya mahsus değil, yıllara yayılan bir gelir kaybı biçiminde ortaya çıktığı sık görülür. Bu nedenle keşif öncesinde ağaç sayımının, yaş gruplarının ve üretim kayıtlarının hazır tutulması, raporun eksik veri üzerinden yazılmasını engeller.
Kayıt Altına Alma Önerisi
- Hat güzergâhının parsel üzerindeki yerini krokiyle belirleyin.
- Keşif öncesi mevcut durumu tarihli görsellerle belgeleyin.
- Ürün satış ve girdi belgelerini yıllar itibarıyla derleyin.
- Kalan alanda oluşan kullanım güçlüğünü yazılı olarak dosyaya girin.
Bu açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir; parselinizin niteliği ve hattın konumu farklılık yarattığından, talep kalemlerinin dosyanıza özgü biçimde kurgulanması yerinde olur.